Kỳ lạ tục kết Chạ

Ngày 25 Tháng 3, 2011 | 09:51 PM

Kỳ lạ tục kết Chạ

Tập tục cổ này giờ đây trở thành nét văn hóa đặc trưng của nhiều làng cổ Bắc Giang.

Đã nhiều đời qua, câu chuyện kỳ lạ về hai làng bên sông Cầu, Trâu Lỗ (Hiệp Hòa, Bắc Giang) và làng Kim Thượng (Sóc Sơn ,Hà Nội) từ không thân thích nhờ tục kết Chạ, sau một đêm bỗng chốc trở thành anh em ruột thịt vẫn được nhắc lại như một tập tục cổ của người dân ở hai vùng đất này.
 
Trai gái hai làng không được kết hôn
 

Đặc thù của các làng kết Chạ là hai bên đều tự nhận mình là em, tôn bên kia là anh. Đó là cách gọi xưng hô khiêm nhường, tôn kính nhau. Từ cách xưng hô đến cử chỉ họ đều trân trọng nhau, chan hòa cởi mở như người trong một nhà.
Họ còn quan niệm dân làng hai bên đều là "dân xã cả, anh em một nhà". Họ cùng quy ước với nhau: Trai gái hai làng không được lấy nhau, không gây bất hoà, đối xử với nhau thân tình, giúp đỡ nhau trong sản xuất, lao động, cuộc sống.
Hai bên còn cam kết đi lại thăm hỏi nhau vào dịp lễ hội, tết, hiếu. Ngày hội của những làng kết nghĩa bao giờ cũng là ngày đông vui nhất vì có cả làng anh sang chung vui. Trong ngày này, những người con xa quê cũng nhớ tìm về hội làng.

Tương truyền, thời xa xưa, làng Kim Thượng mở hội tế thần linh bằng một con trâu trắng to khỏe nhất để dâng lên thành hoàng làng, cầu mong thành hoàng phù hộ cho dân làng được bình an vô sự, cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, vạn vật sinh sôi nảy nở.
 
Buổi lễ diễn ra long trọng. Đang lúc lễ tế chuẩn bị kết thúc, lạ kỳ, bỗng dưng con trâu trắng lồng lên, cứ nhìn hướng mặt trời mà chạy. Rồi trâu vượt qua sông Cầu sang nằm phủ phục trước ngôi đền của làng Trâu Lỗ - nơi thờ Trương Hống và Trương Hát là hai vị anh hùng dân tộc có công giúp Triệu Quang Phục đánh đuổi giặc Lương xâm lược.
 
Người dân làng Trâu Lỗ cho đó là điều kỳ lạ, điềm thiêng, còn người dân Kim Thượng lại cho là điềm dữ nên đã cất công dò theo bước trâu chạy. Sau khi biết được trâu đang ở làng Trâu Lỗ, họ liền cử người sang chuộc trâu về.

Người dân làng Kim Thượng tưởng rằng khi đi chuộc trâu sẽ bị làng Trâu Lỗ làm khó dễ và không cho đưa trâu về. Tuy nhiên, người dân làng Trâu Lỗ ứng xử lại một cách đầy thiện chí, khiêm nhường và cho phép làng bên được chuộc trâu về: "Dạ thưa quý anh, người là vàng, của là ngãi, chúng em đâu dám nhận tiền chuộc". Cảm kích trước hành động của thôn Trâu Lỗ, hai làng quyết định kết Chạ với nhau, nhận nhau làm anh em. Từ câu chuyện con trâu trắng tình cảm, ơn nghĩa hai làng bắt đầu nảy sinh. Qua thời gian, tình cảm đó ngày càng được vun đắp, xây dựng thêm bền chặt, và kết quả là hai làng kết Chạ với nhau.

Từ câu chuyện xảy ra từ ngàn đời trước đã lưu truyền cho tới ngày nay, điều đặc biệt trong phong tục này, hai làng từ chỗ không quen biết nhau giờ đây trở thành như anh, em ruột thịt. Đặc biệt hơn nữa, bên nào cũng xưng mình là em, không phân biệt tuổi tác, địa vị cao thấp.

Tâm sự với chúng tôi, ông Nguyễn Huy Vinh, một người dân làng Trâu Lỗ cho biết: "Theo như phong tục thì dân hai làng xem nhau như anh em ruột, không được xúc phạm nhau, trai gái hai làng không được lấy nhau cùng nhau vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống thường ngày. Cứ 6 năm hai làng lại tổ chức lễ kết Chạ một lần, kéo dài từ mùng 10 đến 25/10 (âm lịch), hai làng hẹn địa điểm gặp nhau rồi cùng về Đình làm lễ. Theo quy định của các cụ thời xưa thì ngày lễ không được sớm hơn 6 giờ sáng và không muộn hơn 6 giờ tối".
 
Được biết, buổi lễ được chuẩn bị một cách kĩ lưỡng và trang trọng, nghi thức linh đình, có kiệu, trống chiêng, ... giống như rước quan ngày xưa. Theo ông Vinh, khi hai làng nhận nhau là anh em, có nhiều cặp trai gái đang yêu nhau nhưng cũng không được đến với nhau. Ai làm trái với quy ước của lệ làng đều bị xử phạt nặng, có thể bị trục xuất ra khỏi làng nếu cố tình vi phạm.
 
 
Có thể nói, đây là nét văn hóa đặc trưng nhất từ xa xưa để lại cho mảnh đất Bắc Giang thời nay. Tuy cũng đã có lúc tục kết Chạ này bị phai mờ nhưng chính con người nơi đây đã tìm được lối đi và giúp nó trường tồn cùng thời gian.
 
Sống mãi trong nền văn hóa
 

Ngày lễ của 2 làng Chạ

 
Nếu ai ở xa vùng quê Bắc Giang thì nhắc đến phong tục kết Chạ, họ sẽ không hình dung. Bởi vì đây một cái tên rất lạ lẫm với chúng ta, nhưng đối với người dân nơi đây lại là nét văn hóa đặc trưng của họ.
 
Từ thời xa xưa, phong tục kết Chạ tại Trâu Lỗ và Kim Thượng đã phát triển nhưng sau này, do đất nước loạn lạc, phong tục này đã bị phai mờ trong một thời gian rất dài. Được biết, năm 1946 là lần cuối cùng phong tục này xuất hiện và cho tới mãi năm 1996 lại được khôi phục lại và duy trì cho tới ngày nay.

Cụ Bùi Văn Oai (làng Trâu Lỗ) cho biết, trước ngày hội, người người, nhà nhà đều náo nức chuẩn bị lễ vật. Làng em gói bánh trái, sắm lễ vật lên đình chùa và quần áo là lượt đi đón làng anh. Đặc điểm nổi bật vào ngày hội giữa hai làng kết Chạ là cùng tổ chức đoàn đón rước nhau. Đúng giờ quy ước, cả hai làng với đầy đủ thành phần cùng xuất hành từ làng mình tiến sang làng bên. Đến giữa đường gặp nhau, làng anh làng em cung kính vái chào. Cả hai làng cùng tiến vào đình, chùa làng có hội làm lễ. Họ cùng cầu chúc cho nhau một năm mưa thuận gió hoà, làm ăn tấn tới, tình anh em gắn kết bền chặt.

Cụ Oai cũng cho biết thêm: "Tôi nghe các cụ kể lại, nhiều người đến thôn quê tôi, nghe thấy việc hai làng không cho trai gái lấy nhau tưởng rằng có mối thâm thù. Tuy nhiên khi nghe người dân Trâu Lỗ giải thích lập tức họ tỏ ra kinh ngạc và thán phục. Họ hiểu rằng, khi hai làng đã trở thành anh, em ruột thịt thì làm sao có thể cưới nhau được".

Tan hội ra về, bao giờ làng em cũng có đoàn tiễn làng anh đúng đến điểm gặp lần trước, cung kính vái chào nhau hẹn gặp lại mùa sau. Ngày nay, những nghi lễ này tuy không được duy trì thường xuyên nhưng hàng năm vào ngày hội làng bao giờ làng anh, làng em cũng gặp nhau.

Trải qua bao nhiêu năm tháng, phong tục kết Chạ vẫn không phai mờ. Hiện tại lễ kết Chạ vẫn giữ được đầy đủ các nghi lễ của phong tục, tuy nhiên không còn việc trai gái hai làng không được kết hôn nữa.

Theo Đất Việt

GỬI Ý KIẾN BẠN ĐỌC