Thứ Sáu, 15/11/2019 10:25 (GTM +7)
Hà Nội
23°C / 22-25°C

Làm thế nào để duy trì vững chắc mức sinh thay thế

Thứ bảy, 7:29 AM 19/12/2020 | Dân số

GiadinhNet - Nghị quyết số 21 của Hội nghị lần thứ sáu, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới đã đề ra mục tiêu “Duy trì vững chắc mức sinh thay thế (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có 2,1 con). Vì sao lại “duy trì” chứ không không thúc đẩy mức sinh giảm nhanh như trước đây, và làm thế nào để đạt được mục tiêu này?

Gần 60 năm qua, nhờ kiên trì đẩy mạnh kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) mức sinh của Việt Nam đã giảm nhiều. Vào những năm 60 của thế kỷ trước, trung bình mỗi bà mẹ sinh khoảng 7 con, nay chỉ có 2 con, người ta gọi là đạt "mức sinh thay thế". 

Sinh đẻ từ hành vi mang tính tự nhiên, bản năng đã chuyển sang hành vi có kế hoạch, văn minh; từ bị động sang chủ động; từ số lượng nhiều, chất lượng thấp sang số lượng ít, chất lượng cao; từ sinh đẻ ít trách nhiệm sang sinh đẻ có trách nhiệm đầy đủ hơn. Đây thực sự là một trong những biến đổi xã hội sâu sắc nhất ở Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua. Kết quả này đã, đang và sẽ tác động mạnh mẽ, sâu rộng theo hướng tích cực đến sự phát triển bền vững của nước ta. Ghi nhận thành tựu này, ngay từ năm 1999, Liên Hợp Quốc đã trao Giải thưởng Dân số cho Việt Nam.

Làm thế nào để duy trì vững chắc mức sinh thay thế - Ảnh 1.

Sinh đẻ từ hành vi mang tính tự nhiên đã chuyển sang hành vi có kế hoạch; từ sinh đẻ ít trách nhiệm sang sinh đẻ có trách nhiệm đầy đủ hơn. Ảnh: T.L


Tuy nhiên, nếu tiếp tục đẩy mạnh KHHGĐ, mức sinh sẽ giảm sâu hơn, dưới ngưỡng "thay thế". Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy, sau khi đạt được mức "mỗi cặp vợ chồng chỉ có 2 con", nếu vẫn tiếp tục duy trì chính sách giảm sinh sẽ phải đối mặt với tình trạng dân số giảm, già hóa trầm trọng, thiếu lao động… từ đó, tác động tiêu cực đến sự phát triển bền vững của đất nước. Chính vì vậy, Nghị quyết số 21 của Hội nghị lần thứ sáu, Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới, đã nhấn mạnh chủ trương "chuyển trọng tâm chính sách dân số từ KHHGĐ sang dân số và phát triển" và xác định mục tiêu không phải "giảm nhanh mức sinh" như trước đây mà là "Duy trì vững chắc mức sinh thay thế (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có 2,1 con), quy mô dân số 104 triệu người" vào năm 2030.

Để đạt mục tiêu này, theo tính toán của các nhà khoa học, luôn luôn phải có từ 13 triệu đến 14 triệu cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sử dụng biện pháp tránh thai (năm 2016 con số này là 12,7 triệu). Không đáp ứng được nhu cầu này, hoặc mức sinh bùng nổ, hoặc nạn phá thai sẽ tăng lên. Theo chủ trương mới, KHHGĐ chỉ không còn là "trọng tâm" của chính sách dân số chứ không phải là "từ bỏ KHHGĐ", nhất là khi 2/3 dân số nước ta sống ở nông thôn, tỷ lệ lao động nông nghiệp cao, nghĩa là vẫn còn cơ sở kinh tế - xã hội để mức sinh có thể tăng lên. Mặt khác, số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ vẫn tăng dần nên nhu cầu KHHGĐ sẽ ngày càng lớn. Vấn đề là cần tổ chức KHHGĐ theo phương thức mới.

Tính chung trên phạm vi cả nước, Việt Nam đã đạt mục tiêu "mức sinh thay thế" một cách vững chắc, nhưng do trình độ phát triển không đều nên giữa các tỉnh, mức sinh chênh lệch khá lớn. Hàng chục năm nay vẫn tồn tại 3 nhóm tỉnh: Nhóm có mức sinh cao, thường là các tỉnh thuộc miền núi, Tây Nguyên và Bắc Trung Bộ. Nhiều tỉnh mức sinh giảm rất sâu, như các tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ. Nhóm còn lại, gồm các tỉnh đang duy trì được mức sinh thay thế. Vì vậy, Nghị quyết 21-NQ/TW chỉ rõ phương hướng sẽ thực hiện: "giảm sinh ở những tỉnh, thành phố có mức sinh còn cao; duy trì kết quả đã đạt được ở những tỉnh, thành phố đạt mức sinh thay thế; thực hiện mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ 2 con ở những nơi có mức sinh thấp". Điều này có nghĩa là, chương trình KHHGĐ ở nước ta phải làm sao cho mức sinh giữa các tỉnh, thành phố nhích lại gần nhau, gần mức sinh thay thế. Theo đó, công tác KHHGĐ phải được cụ thể hóa theo từng nhóm tỉnh, thành phố; phải có sự phân biệt về mục tiêu, nội dung truyền thông, phương thức cung cấp phương tiện, dịch vụ tránh thai cho phù hợp với kết quả về mức sinh mà mỗi tỉnh đã đạt được, chứ không đồng nhất như trước đây.

Làm thế nào để duy trì vững chắc mức sinh thay thế - Ảnh 2.

Tính chung trên phạm vi cả nước, Việt Nam đã đạt mục tiêu "mức sinh thay thế" một cách vững chắc. Ảnh: H.P


Đối với các tỉnh chưa đạt mức sinh thay thế, mục tiêu của KHHGĐ vẫn phải hướng đến giảm sinh. Đặc biệt, các tỉnh có mức sinh cao thì giảm sinh nên là một mục tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của địa phương. Công tác truyền thông, giáo dục, tư vấn về KHHGĐ phải được đẩy mạnh. Việc cung cấp phương tiện, dịch vụ tránh thai cần đa dạng hóa, trong đó có thể cấp phát miễn phí hoặc bán rẻ những đối tượng thuộc diện nghèo để đảm bảo "mọi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đều được tiếp cận thuận tiện với các biện pháp tránh thai hiện đại". Đối với nhóm tỉnh này, vẫn cần có chính sách khuyến khích cả vật chất và tinh thần cho những người thực hiện tốt công tác KHHGĐ.

Đối với những tỉnh có mức sinh thấp, KHHGĐ không còn là mục tiêu để giảm sinh mà chỉ để giúp những ai muốn giãn cách các lần sinh hoặc không muốn sinh quá 2 con. Các biện pháp thực hiện công tác KHHGĐ cũng cần thay đổi. Truyền thông, một mặt, phải làm rõ hậu quả của sinh muộn, sinh 1 con hoặc không sinh con đối với chất lượng cuộc sống của từng người, từng gia đình; sự phát triển bền vững của địa phương và đất nước. Mặt khác, cần chuyển sang những chủ đề mới, như: tận dụng cơ hội cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, di cư và đặc biệt là nâng cao chất lượng dân số. Việc cung cấp phương tiện, dịch vụ tránh thai cần được "thị trường hóa" và chấm dứt mọi chính sách khuyến khích giảm sinh trước đây. Ngược lại, cần xây dựng, đa dạng hóa hệ thống dịch vụ, hỗ trợ gia đình, đặc biệt là hệ thống nhà trẻ, mẫu giáo; chế độ đối với cặp vợ chồng lao động khi sinh con... nhằm giảm bớt gánh nặng nuôi dạy và chăm sóc trẻ.

Đối với những tỉnh đã đạt mức sinh thay thế, mục tiêu của công tác dân số là "duy trì kết quả" này, nghĩa là không để mức sinh giảm xuống hoặc tăng lên. Các giải pháp nhằm đạt được mục tiêu này tương tự như nhóm có mức sinh thấp. Bên cạnh đó, cần tránh tư tưởng chủ quan, tránh những thay đổi đột ngột trong công tác KHHGĐ. Cần chú ý rằng, mức sinh giảm ở nước ta không chỉ do sự tiến bộ kinh tế, xã hội mà còn do tác động mạnh mẽ của chính sách, chương trình dân số - KHHGĐ. Do đó, bất kỳ sự buông lỏng nào trong công tác dân số đều có thể làm mức sinh tăng lên. Mức sinh luôn biến động theo thời gian và theo địa phương. Vì vậy, để có cơ sở ra những quyết định phù hợp, đúng đắn cho vấn đề KHHGĐ, điều tiên quyết là hằng năm, các tỉnh, thành phố cần được cập nhật số liệu chính xác về dân số nói chung, tình trạng KHHGĐ và mức sinh nói riêng. Điều này có nghĩa là cần tăng cường và nâng cao chất lượng công tác thống kê dân số - KHHGĐ.

Với việc ban hành Nghị quyết 21, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, chúng ta tin tưởng rằng, không chỉ trên phạm vi cả nước mà mỗi tỉnh, thành phố của Việt Nam cũng sẽ đạt được mức sinh thay thế, cơ cấu dân số vàng vẫn được duy trì, góp phần đảm bảo phát triển bền vững gia đình và đất nước.

Ngày 28/4/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 588/QĐ-TTg phê duyệt "Chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030". Quyết định này đề ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tăng 10% tổng tỷ suất sinh ở các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp (bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có dưới 2 con); giảm 10% tổng tỷ suất sinh ở các tỉnh, thành phố có mức sinh cao; đồng thời duy trì kết quả ở những tỉnh, thành phố đã đạt mức sinh thay thế.

Các chuyên gia nhận định, chính sách dân số mới này của Việt Nam là cơ hội để trong tương lai, Việt Nam sẽ có một thế hệ lao động mới, kéo dài cơ cấu dân số vàng, bảo đảm nguồn lực cho phát triển đất nước.

BS Mai Xuân Phương

Bình luận
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
60 năm ngành Dân số - Vì một Việt Nam phát triển bền vững: Ðồng bộ các giải pháp thực hiện công tác dân số trong tình hình mới

60 năm ngành Dân số - Vì một Việt Nam phát triển bền vững: Ðồng bộ các giải pháp thực hiện công tác dân số trong tình hình mới

Dân số - 1 giờ trước

GiadinhNet - Chất lượng dân số là sự phản ánh các đặc trưng về thể chất, trí tuệ và tinh thần của toàn bộ dân số. Quá trình phát triển, nhất là trong thời đại 4.0 thì chất lượng dân số là yếu tố quan trọng bậc nhất, quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia.

60 năm ngành Dân số - Vì một Việt Nam phát triển bền vững: Công tác dân số trong tình hình mới và chiến lược dân số đến năm 2030

60 năm ngành Dân số - Vì một Việt Nam phát triển bền vững: Công tác dân số trong tình hình mới và chiến lược dân số đến năm 2030

Dân số - 3 giờ trước

GiadinhNet - Hiện nay, công tác dân số được chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Do vậy, nâng cao chất lượng dân số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu, có tính chất quyết định đến công cuộc phát triển đất nước.

14h ngày 30/11 sẽ giao lưu trực tuyến “Những giải pháp hay ứng phó với mức sinh thấp”

14h ngày 30/11 sẽ giao lưu trực tuyến “Những giải pháp hay ứng phó với mức sinh thấp”

Dân số - 3 giờ trước

GiadinhNet - Theo công bố của Bộ Y tế năm 2021, cả nước hiện có 33 tỉnh/thành có mức sinh cao, 9 tỉnh/thành đạt mức sinh thay thế và có tới 21 tỉnh/thành có mức sinh thấp (dưới mức sinh thay thế).

Hội thi kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam, Lạng Sơn đẩy mạnh sân khấu hóa tuyên truyền dân số

Hội thi kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam, Lạng Sơn đẩy mạnh sân khấu hóa tuyên truyền dân số

Dân số - 4 giờ trước

GiadinhNet - Thông qua hội thi "Liên hoan tuyên truyền viên dân số" kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam, Chi cục DS-KHHGĐ Lạng Sơn đánh giá, bên cạnh việc tuyên truyền trực tiếp, gián tiếp thì hình thức sân khấu hóa trong tuyên truyền dân số là một cách làm hay, mang lại hiệu quả cao.

Cao Bằng: Nhiều hoạt động ý nghĩa Kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam

Cao Bằng: Nhiều hoạt động ý nghĩa Kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam

Dân số - 5 giờ trước

GiadinhNet - UBND tỉnh Cao Bằng mới đây đã ban hành Kế hoạch số 189/KH-UBND về việc tổ chức các hoạt động Kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam (26/12/1961 - 26/12/2021) trên địa bàn tỉnh.

Kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam, Hải Phòng đẩy mạnh truyền thông sáng tạo trên nền tảng số

Kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam, Hải Phòng đẩy mạnh truyền thông sáng tạo trên nền tảng số

Dân số - 14 giờ trước

GiadinhNet - Chi cục Dân số và Kế hoạch hóa gia đình Hải Phòng vừa tổ chức hội nghị tổng kết Cuộc thi "Tuyên truyền viên dân số trên mạng xã hội Facebook" và phát động Cuộc thi "Hiểu về S-Health - Bạn của người cao tuổi" do Tổng cục Dân số tổ chức.

Một số kết quả nổi bật trong công tác dân số tỉnh Ninh Bình nhân kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam

Một số kết quả nổi bật trong công tác dân số tỉnh Ninh Bình nhân kỷ niệm 60 năm ngày Dân số Việt Nam

Dân số - 15 giờ trước

GiadinhNet - Sau trong thời gian ngắn, công tác dân số của tỉnh Ninh Bình đã đạt được những kết quả nổi bật.

Báo động nguyên nhân người dân ở Đồng bằng Sông Cửu Long “chưa giàu đã già”

Báo động nguyên nhân người dân ở Đồng bằng Sông Cửu Long “chưa giàu đã già”

Đường lối - Chính sách - 17 giờ trước

GiadinhNet - Trong 21 tỉnh, thành phố có mức sinh thay thế thấp nhất cả nước, Đồng bằng Sông Cửu Long chiếm đại đa số. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến tốc độ già hóa dân số tại tỉnh này diễn ra nhanh hơn kéo theo nhiều lo ngại về áp lực an sinh xã hội.

Đồng Nai: Nhiều giải pháp khuyến khích phụ nữ sinh đủ  hai con trước 35 tuổi

Đồng Nai: Nhiều giải pháp khuyến khích phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi

Dân số - 17 giờ trước

GiadinhNet - Ngoài thưởng tiền và hiện vật, Đồng Nai đã tạo mọi điều kiện cho các bà mẹ có cơ hội trở lại công việc sau như: chú trọng xây dựng các điểm trông, giữ trẻ, nhà mẫu giáo phù hợp, bổ sung tiêu chí cặp vợ chồng sinh đủ 2 con được ưu tiên mua nhà ở xã hội, thuê nhà ở; ưu tiên các trường công lập...

Hà Giang: Chất lượng dân số không ngừng được nâng cao để đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển kinh tế địa bàn tỉnh

Hà Giang: Chất lượng dân số không ngừng được nâng cao để đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển kinh tế địa bàn tỉnh

Dân số - 18 giờ trước

GiadinhNet - Thời gian qua, tỉnh Hà Giang chú trọng triển khai các nhiệm vụ, giải pháp về công tác dân số trong tình hình mới theo Nghị quyết số 21 của BCH Trung ương Đảng với trọng tâm chuyển từ chính sách Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) sang Dân số và Phát triển.

Top