Thứ Sáu, 15/11/2019 10:25 (GTM +7)
Hà Nội
23°C / 22-25°C

Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang): Mộc bản được vinh danh

Thứ ba, 6:00 AM 12/06/2012 | Xã hội

GiadinhNet - Hơn 3.000 mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm (xã Trí Yên, Yên Dũng) đã chính thức được vinh danh là di sản tư liệu trong chương trình "Ký ức thế giới" khu vực châu Á - Thái Bình Dương với 9/9 phiếu bầu.

Chùa Vĩnh Nghiêm. Ảnh: TG

 
Hành trình đi tìm dấu ấn
 

Bắc Giang có một kho mộc bản khác tại chùa Bổ Đà (huyện Việt Yên) với hơn 2000 bản khắc cũng khá độc đáo nhưng nội dung hoàn toàn không trùng lặp với mộc bản tại chùa Vĩnh Nghiêm.

Chỉ vài năm gần đây người ta mới nhắc nhiều đến chùa Vĩnh Nghiêm và kho mộc bản độc đáo - nhờ vậy mà ngôi chùa cổ kính này cũng có dịp được ''vua biết mặt, chúa biết tên".

Chùa Vĩnh Nghiêm còn gọi chùa Đức La, toạ lạc tại ngã ba Phượng Nhỡn thuộc xã Trí Yên. Đây từng là trung tâm Phật giáo lớn của Việt Nam thời Trần (thế kỷ 13-14), nơi đào tạo tăng đồ của cả nước và cũng là nơi tu hành của 3 nhân vật sáng lập ra thiền phái Trúc Lâm Yên Tử gồm: Điều Ngự Giác Hoàng - vua Trần Nhân Tông, Pháp Loa thiền sư Đồng Kiên Cương và Huyền Quang đại sư Lý Đạo Tái.

Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là căn cứ quan trọng để các nhà nghiên cứu khẳng định sự khác biệt, độc đáo của dòng Thiền Trúc Lâm so với những dòng Thiền khác trên thế giới. Ông Ngô Văn Trụ - Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang - cho biết: Khác với kho mộc bản kinh Phật khác, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm mang tư tưởng nhập thế của Trần Nhân Tông. Nhấn mạnh yếu tố tu tại tâm, bởi các cụ xưa thường nói "thứ nhất tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ 3 tu chùa". Nó nhập thế phù hợp với tư tưởng, tín ngưỡng của người Việt, thể hiện tư tưởng của Vua Trần Nhân Tông, mang giá trị bản sắc rất cao cũng như giá trị mỹ thuật của người Việt xưa.
 
Ông Trụ cho biết thêm: không phải sau khi mộc bản triều Nguyễn và tư liệu Hán Nôm trên 82 văn bia tiến sĩ tại Quốc Tử Giám được công nhận là Di sản văn hóa tư liệu thế giới thì Bắc Giang mới quan tâm đến vấn đề bảo tồn, gìn giữ kho mộc bản kinh Phật này. Từ năm 1936, 1937, khi biên soạn sách Bắc Giang địa chí, Nhật Nham Trịnh Như Tấu đã khảo sát, đánh giá và có những thông tin về kho mộc bản này khá chi tiết. 

Năm 1964, chùa Vĩnh Nghiêm được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia, trong đó kho mộc bản được nhiều nhà chuyên môn đánh giá cao về giá trị. Năm 1994, Bảo tàng tỉnh Hà Bắc (nay là Bảo tàng tỉnh Bắc Giang) đã kiểm kê, nghiên cứu về kho mộc bản. Những năm sau đó, ngành văn hóa tỉnh Bắc Giang và nhiều nhà nghiên cứu văn hóa của cả nước tiếp tục quan tâm, tập trung công sức, trí tuệ nghiên cứu về kho mộc bản.

Năm 2003, trong chương trình bảo tồn lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm, một trong những nội dung quan trọng là việc kiểm kê, in dập toàn bộ kho mộc bản, phiên âm, dịch nghĩa một số tác phẩm tiêu biểu. Bảo tàng tỉnh Bắc Giang biên tập, xuất bản, phát hành tập sách chuyên khảo Chốn tổ Vĩnh Nghiêm, trong đó giới thiệu khá kỹ về kho mộc bản. 

Năm 2009, ngành Văn hóa tỉnh Bắc Giang đã khảo sát đánh giá thực trạng kho mộc bản, kiểm kê, vệ sinh, phân loại, mã hóa, xây dựng hồ sơ hoàn chỉnh và sắp xếp thành các bộ kinh cho hợp lý và khoa học, đồng thời tiến hành in dập ra giấy dó, dịch thuật và đóng quyển, chụp ảnh, quay video, lược thuật, mã hóa (kí hiệu bảo tàng) toàn bộ kho mộc bản để tiện cho việc quản lý, bảo quản, sử dụng...
 

 Kho mộc bản.

 Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm. Ảnh: TG

Trang bìa mộc bản.


Độc nhất vô nhị

Với số lượng hơn 3.000  mộc bản, khắc ngược (âm bản) trên gỗ thị bằng chữ Hán, Nôm thuộc nhiều thời gian khác nhau từ thế kỷ 17- 19, trong đó hầu hết là kinh, sách, luật giới nhà Phật và một số trước tác (thơ, phú, nhật ký...) của một số vị cao tăng dòng thiền Trúc Lâm, với các bộ kinh tiêu biểu như: Yên Tử nhật trình, Di Đà kinh, Sa di ni giới kinh, Kính tín lục, Đại thừa chỉ quán... mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm được xem là "độc nhất vô nhị".

Ông Phạm Cao Phong- Tổng Thư ký Ủy ban UNESCO Việt Nam đồng thời là trưởng đoàn Việt Nam tham dự kỳ họp toàn thể lần thứ 5 của Uỷ ban Ký ức thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tại Thái Lan - cho biết, chương trình "Ký ức thế giới" của UNESCO ra đời từ năm 1993. Mục đích để ghi nhận các di sản thuộc dạng tư liệu  trên thế giới, đó có thể là cuốn sách, bộ phim, bức ảnh, giọng nói (băng ghi âm) hay bút tích... 

Để được UNESCO công nhận thì di sản phải là tư liệu duy nhất, xác thực, độc đáo, có sự tác động, lan tỏa rộng và đang đứng trước nguy cơ mai một. Khó khăn lớn nhất là phải chứng minh mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm đáp ứng đầy đủ những tiêu chí của ban tổ chức, thứ nữa phải trả lời được các phản biện trực tiếp từ các thành viên trong hội đồng và lần này đã chứng minh một cách đầy thuyết phục và thành công.

Theo ông Phong, mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm có tính độc đáo bởi trong 9 cuốn sách thì chỉ có 2 cuốn là kinh Phật còn lại là luận giải của các Thiền sư và những kiến thức liên quan đến y thuật chữa bệnh, tác phẩm văn học... Trong đó tiêu biểu là cuốn Thiền tông bản hạnh. Sách này được khắc làm 4 lần, lần đầu chưa xác định được niên đại, các lần sau vào năm 1745, 1805, 1932, sách tập hợp một số tác phẩm thơ chữ Nôm thời Trần- Lê như: bản kể về lịch sử Phật giáo phái Trúc Lâm Yên Tử; Thiền tịch phú; Cư trần lạc đạo; Giáo tử phú; Thiếu thất phú... 

Đặc biệt mộc bản này được Hội thảo bảo tồn di sản chữ Nôm (The Vietnammese Nôm Preservation Foundation, USA) lấy làm mẫu cho font chữ Nôm trên mã Unicode (kí hiệu NomNaTongLight.ttf) và được cài đặt vào máy tính trên toàn thế giới. Dòng Thiền Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông là người sáng lập, mang những dấu ấn riêng của người Việt. Sự khác biệt nữa ở mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm so với mộc bản của Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc là chúng ta dùng cả chữ Hán và chữ Nôm, trong khi mộc bản các nước chỉ dùng chữ Hán...

Ngoài kinh, sách, luật giới còn có mộc bản để in ấn sớ, điệp.  Đại đức Thích Thanh Vịnh - Trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm - cho hay, sớ Phúc Thọ để cầu xin chư Phật, Bồ tát ban sự bình yên, khỏe mạnh; sớ Tiếp Linh để cúng vong hồn người đã chết; sớ Triệu Linh được xem như là "chứng  minh thư" của người cõi âm. Trong đó sớ Tiếp Linh và Triệu Linh thì các tông phái ở Ấn Độ, Hàn Quốc, Trung quốc, Nhật Bản... đều không có mà chỉ có tại Trúc Lâm Yên Tử... Đó là sự độc đáo mà không nơi nào có.

Như vậy, sau mộc bản triều Nguyễn, 82 bia đá tiến sĩ tại Văn Miếu Quốc tử giám (Hà Nội), mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là di sản thứ ba của Việt Nam được công nhận là di sản tư liệu trong chương trình "Ký ức thế giới". Đây là sự ghi nhận, tôn vinh những giá trị độc đáo của kho mộc bản và là cơ hội để Việt Nam quảng bá hình ảnh, phát triển du lịch trong tương lai. Đồng thời có thể xem là bước đệm quan trọng để kho mộc bản này vượt ra tầm khu vực hướng tới một danh hiệu cao nhất của nhân loại.
 
Kim Sa
baocuoituan
Bình luận
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Cô gái mắt la mày lét vơ quần áo khu trọ rồi tuồn cho bạn trai: Bức xúc thói trộm cắp vặt

Cô gái mắt la mày lét vơ quần áo khu trọ rồi tuồn cho bạn trai: Bức xúc thói trộm cắp vặt

Đời sống - 8 giờ trước

Đoạn clip ghi lại hành vi trộm cắp của cô gái trẻ khiến cộng đồng mạng bức xúc.

Hàng vạn người rời Hà Nội về quê trong ngày làm việc cuối cùng năm Tân Sửu

Hàng vạn người rời Hà Nội về quê trong ngày làm việc cuối cùng năm Tân Sửu

Thời sự - 9 giờ trước

Chiều 28/1 (tức 26 tháng Chạp) là ngày làm việc cuối cùng trong năm trước khi bước vào kỳ nghỉ Tết 9 ngày, hàng vạn người dân đã rời Hà Nội đổ ra khu vực cửa ngõ Thủ đô về quê khiến giao thông ùn tắc.

Cận cảnh cây mai được 'hét' giá hàng tỉ đồng tại chợ hoa xuân ở Huế

Cận cảnh cây mai được 'hét' giá hàng tỉ đồng tại chợ hoa xuân ở Huế

Xã hội - 10 giờ trước

GiadinhNet - Tại chợ hoa Xuân nằm trước khu vực Đàn Nam Giao (phường Trường An, TP Huế) xuất hiện nhiều cây mai vàng có thế đẹp, độc. Trong đó, xuất hiện nhiều cây mai có giá từ vài trăm triệu lên đến hàng tỉ đồng.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục: Sớm đưa toàn bộ học sinh tới trường trước 14/2

Thứ trưởng Bộ Giáo dục: Sớm đưa toàn bộ học sinh tới trường trước 14/2

Thời sự - 10 giờ trước

“Nếu không làm gì, cứ để các cháu ở nhà thì không có căn cứ quyết định”, Thứ trưởng Hoàng Minh Sơn nói và đề nghị đưa học sinh tiểu học, mầm non trở lại trường.

Chùm ảnh: Người dân ở Huế thích thú check in bên linh vật năm Nhâm Dần

Chùm ảnh: Người dân ở Huế thích thú check in bên linh vật năm Nhâm Dần

Xã hội - 12 giờ trước

GiadinhNet - Những ngày qua, linh vật năm Nhâm Dần, "gia đình hổ" ở Huế, sau khi được hoàn thiện đã thu hút nhiều người tới để chiêm ngưỡng, cùng nhau ghi lại khoảnh khắc.

Phát hiện Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Giang tử vong tại hội trường tầng 4

Phát hiện Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Giang tử vong tại hội trường tầng 4

Thời sự - 14 giờ trước

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Giang được phát hiện tử vong trong tư thế treo cổ tại tầng 4 của trụ sở cơ quan.

Người vô gia cư co ro trong đêm Sài Gòn ngày cận Tết: "Bà làm gì có nhà để về, ở đây người ta cho đồ ăn, quý lắm..."

Người vô gia cư co ro trong đêm Sài Gòn ngày cận Tết: "Bà làm gì có nhà để về, ở đây người ta cho đồ ăn, quý lắm..."

Đời sống - 16 giờ trước

Những ngày cận Tết, đường phố Sài Gòn tấp nập hơn khi ai nấy cũng tranh thủ đi sắm sửa để trang hoàng nhà cửa, cùng gia đình đón Tết. Thế nhưng vẫn có những con người đang lấy đất làm giường, lấy trời làm chăn, lê lết ở một góc đường vì chẳng có nơi nào để về...

Quảng Bình: 2 người chết, 1 người thương nặng do vướng vào lưới điện trong lúc thi công mái nhà

Quảng Bình: 2 người chết, 1 người thương nặng do vướng vào lưới điện trong lúc thi công mái nhà

Xã hội - 18 giờ trước

GiadinhNet - Ngày 28/1, ông Lê Văn Quyết, Chủ tịch UBND xã An Thủy, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) cho biết, trên địa bàn vừa xảy ra một vụ điện giật khiến 2 người chết, 1 người bị thương nặng.

Quán quân Olympia Thu Hằng lâu lắm mới xuất hiện, ngày càng xinh ra nhưng đã "thay đổi" 1 điểm trên gương mặt

Quán quân Olympia Thu Hằng lâu lắm mới xuất hiện, ngày càng xinh ra nhưng đã "thay đổi" 1 điểm trên gương mặt

Giáo dục - 19 giờ trước

Quán quân Olympia ngày càng biết chăm chút cho bản thân và cô bạn cũng dễ thương ra trông thấy đó!

Hà Nội: Người đàn ông rơi từ tầng cao chung cư tử vong

Hà Nội: Người đàn ông rơi từ tầng cao chung cư tử vong

Thời sự - 22 giờ trước

Nghe thấy tiếng động lớn tại khu vực nội khu chung cư ở quận Hai Bà Trưng (Hà Nội), cư dân phát hiện người đàn ông nằm bất động.

Top