Ngày 30 Tháng 7, 2009 | 06:08 AM

Ngổn ngang chuyện xóa lò gạch

Ngổn ngang chuyện xóa lò gạch

Giadinh.net - Thực hiện QĐ số 115/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2010 chấm dứt hoàn toàn hoạt động của các lò gạch thủ công trên cả nước; những năm qua, Bắc Ninh đã dần xoá bỏ các lò gạch thủ công tiến tới xoá sổ hoàn toàn vào thời điểm 31/12/2009.

Chủ trương đúng nhưng thực hiện thiếu đồng bộ đã dẫn Bắc Ninh đến hàng loạt hệ luỵ hôm nay, khi các lò gạch vi phạm thời gian đun đốt phải dỡ bỏ trước ngày 30/9.
 
Cấm là đúng
 
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thành Bắc – Trưởng phòng Nước, khoáng sản và khí tượng thủy văn, Sở Tài nguyên và Môi trường Bắc Ninh cho biết: Khách quan mà nói, hoạt động sản xuất gạch, ngói thủ công trong những năm qua đã góp phần bình ổn giá vật liệu xây dựng trên địa bàn. Qua đó, góp phần phát triển kinh tế xã hội, giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động tại địa phương.
 
Theo lộ trình phát triển công, nông nghiệp hiện đại, tiên tiến, hạn chế và loại bỏ những loại hình sản xuất thủ công gây ảnh hưởng môi trường, ngày 10/8/2006, UBND tỉnh Bắc Ninh đã có QĐ số 97/2006/QĐ-UBND “V/v ban hành quy định về sản xuất gạch ngói thủ công trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”. Theo đó, thời gian các chủ lò đun đốt gạch chỉ được thực hiện từ 1/10 năm trước đến 1/3 năm sau. Thực hiện quyết định này, nhiều năm qua các huyện trong tỉnh đã tăng cường công tác quản lý về sản xuất gạch thủ công, từng bước đưa hoạt động này đi vào nề nếp, xóa bỏ triệt để các lò gạch đun đốt thủ công nội đồng vào cuối năm 2007.
 
Quyết định đã có, nhưng do việc kiểm tra, giám sát thực thi quyết định ở một số huyện chưa cao, dẫn đến việc một số xã vẫn để các lò gạch thủ công thường xuyên “nhả khói”, gây thiệt hại nặng cho sản xuất nông nghiệp, ô nhiễm môi trường khiến người dân bức xúc, khiếu kiện.
 

Một lò gạch thủ công ở Bắc Ninh. (Ảnh: T.G)

 
Nếu như cả năm 2008, số lò gạch thủ công vi phạm thời gian đun đốt là 565, thì 6 tháng đầu năm 2009 con số này đã lên tới 547 lò. Theo báo cáo của đoàn kiểm tra liên ngành, đến ngày 28/4/2009, toàn tỉnh Bắc Ninh có 1.073 khẩu lò, trung bình mỗi lò có công suất 40- 50 vạn viên, cá biệt có lò kép công suất 80- 100 vạn viên. Trước tình trạng trên, ngày2/6/2009, UBND tỉnh Bắc Ninh đã có QĐ số 80/QĐ- UBND quy định trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị để xảy ra tình trạng khai thác, tập kết, vận chuyển cát, sỏi lòng sông, đun đốt gạch ngói thủ công trái phép trên địa bàn tỉnh.
 
Tìm hiểu tại huyện Gia Bình, chúng tôi được biết: Thực hiện các quyết định của UBND tỉnh, ngày 29/5/2009, UBND huyện đã tổ chức hội nghị và các xã có sản xuất gạch đã cam kết không để xảy ra việc đun đốt gạch thủ công đến ngày 30/9/2009. Ngày 2/6/2009, các xã ven đê cũng đã ký cam kết với các chủ lò gạch không đốt gạch trái với quy định. Tiếp đó, ngày 3/6/2009, huyện Gia Bình đã thành lập tổ công tác kiểm tra, để giám sát, xử lý các chủ lò gạch nếu cố tình vi phạm. Nhờ vậy, đến ngày 15/6/2009, trên địa bàn huyện đã không xảy ra các vi phạm về đốt gạch thủ công.
 

Chủ lò Nguyễn Bá Chính lo ngại những lò gạch thủ công như thế này bị “khai tử” vào cuối năm nay sẽ khiến nhiều người lao động mất việc làm.

Tuy nhiên, cũng trong thời gian này, hầu hết các chủ lò gạch thủ công đều tập kết gạch phơ vào lò để tránh mùa mưa lũ đang tới gần, vì khi lũ lên thì các lò gạch sẽ bị nước dâng ngập, toàn bộ số gạch phơ và vỏ lò sẽ bị phá huỷ, thiệt hại lên tới hàng tỷ đồng mỗi lò. Do các chủ lò đã ký kết hợp đồng thuê đất sản xuất với các xã, đến hết tháng 12/2009 mới hết hạn, cộng với thời gian này các xã đã thu hoạch xong lúa xuân, việc đốt gạch không còn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, các chủ lò gạch đã có đơn đề nghị xã, huyện cho đốt gạch trong thời hạn còn hợp đồng thuê đất, để đỡ bị thiệt hại trước khi chấm dứt sản xuất gạch thủ công trên địa bàn.
 
Trước nguyện vọng chính đáng của bà con, ngày 15/6/2009, UBND huyện Gia Bình đã có Công văn số 165/CV-UBND gửi UBND tỉnh Bắc Ninh báo cáo và đề nghị tỉnh cho phép các chủ lò được đốt một khói trong thời gian huyện đã thu hoạch xong lúa xuân, trước khi gieo mạ lúa mùa, từ ngày 18/6 đến ngày 25/6/2009. Trong khi chờ tỉnh cho phép, nhiều lò gạch ở một số huyện bạn đã đồng loạt đun đốt và ngày 18/6, đồng loạt 425 chủ lò của huyện Gia Bình đã “nổi lửa” đốt gạch trái phép. Trước đó, ngày 12/6, qua kiểm tra của các ngành năng cũng đã phát hiện 41 chủ lò ở huyện Thuận Thành đốt gạch trái phép.
 
Trước tình trạng trên, ngày 18/6, UBND tỉnh Bắc Ninh đã họp bất thường và nghiêm túc phê bình chủ tịch các huyện Gia Bình, Thuận Thành; đình chỉ công tác 7 chủ tịch xã của hai huyện trên, xử phạt hành chính ở mức cao nhất đối với các chủ lò vi phạm, buộc tháo dỡ trước ngày 30/9/2009, chấm dứt hợp đồng không cho sản xuất tiếp.
 
Những hệ lụy cần có lời giải
 
Việc xử lý các lò gạch thủ công của tỉnh Bắc Ninh khi các chủ lò gạch trên địa bàn vi phạm quy định là hoàn toàn đúng và cần thiết. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là giữa các cấp các ngành còn thiếu chủ động, chưa phối hợp chặt chẽ và đồng bộ, vì vậy chưa thực sự thuyết phục.
 
Được biết, trung bình chi phí xây mỗi vỏ lò thường mất từ 300 - 500 triệu đồng, tuỳ thuộc quy mô lò to hay nhỏ. Riêng tiền tu sửa vỏ lò hàng năm cũng mất tới 50 - 70 triệu đồng, thậm chí cả 100 triệu đồng. Do mức chi phí đầu tư lớn như vậy nên bất chấp lệnh của tỉnh, hàng năm, vào thời điểm cấm, các chủ lò vẫn tự ý đốt 1 hoặc 2 khói. Nếu bị phát hiện vi phạm, theo mức xử phạt hành chính, các chủ lò sẽ bị phạt nặng nhất là từ 20 - 30 triệu đồng/lần đốt. Con số này không thấm vào đâu so với lợi nhuận họ thu được từ hàng chục vạn gạch ra lò.
 
Ông Nguyễn Thành Bắc khẳng định: Do lợi nhuận của việc đốt gạch rất cao nên nhiều chủ lò chấp nhận nộp phạt để được đốt còn hơn để lò thành phế phẩm. Nếu không đốt, vỏ lò hỏng, chi phí xây lại hoặc sửa lò sẽ ngốn tới cả 100 triệu đồng. Rõ ràng, vì lợi ích kinh tế, họ sẵn sàng chịu nộp phạt để được vi phạm quy định của tỉnh.
 
Theo khảo sát, trung bình mỗi lò gạch thủ công cần từ 30 - 40 lao động thường xuyên. Như vậy, ước tính từ các lò gạch này đã tạo công ăn việc làm cho khoảng 50.000 lao động trên toàn tỉnh và một số tỉnh bạn. Chị Nguyễn Thị The, thôn Kênh Phố, xã Cao Đức, huyện Gia Bình cho biết: Mấy năm nay, nhờ có nghề gánh gạch thuê mà mình chị đã lo đủ cho cả nhà 5 miệng ăn. Giờ các lò gạch bị phá bỏ, chị chỉ trông vào mấy sào ruộng thóc ăn còn chưa đủ, rồi bọn trẻ cũng phải bỏ học sớm vì bố mẹ không có tiền đóng học phí.
 
Còn anh Nguyễn Bá Chính - chủ lò gạch ở thôn Kênh Phố, xã Cao Đức, Gia Bình xót xa: “Vẫn biết, đã là lệnh thì phải thực hiện nhưng lệnh thì cũng phải hợp lòng dân mới tạo được sự đồng thuận. Không biết, tỉnh đã tính đến chuyện sau khi thực hiện lệnh cấm này sẽ đẩy hàng vạn lao động từ chủ đến thợ chúng tôi rơi vào cảnh trắng tay, nghèo đói không?”. Anh Chính đã tính đến việc hùn vốn với một số chủ lò để xây dựng lò gạch tunnel sau khi quyết định xoá lò gạch thủ công có hiệu lực. Song, phương án này không mấy khả thi bởi số vốn đầu tư ban đầu đã lên đến hàng chục tỷ đồng.
 
Qua tìm hiểu chúng tôi nhận thấy Quyết định 80/QĐ-UBND  của UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành ngày 2/6/2009 chỉ chú trọng việc quy trách nhiệm người đứng đầu cơ quan đơn vị nếu để xảy ra tình trạng đun đốt gạch thủ công trái phép. Song, việc quy định trách nhiệm và sự phối kết hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể trong việc tuyên truyền, hướng dẫn, trợ giúp người lao động chuyển đổi việc làm mới, khắc phục khó khăn sau khi phá bỏ các lò gạch thủ công lại chưa được chú ý đúng mức. 
 
Xoá bỏ các lò gạch thủ công là chủ trương đúng nhưng bài toán hậu dỡ bỏ lại chưa được Bắc Ninh tính đến. Kế hoạch ổn định kinh tế, giải quyết việc làm, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân các vùng quê thuần nông vốn chủ yếu sống nhờ lò gạch vẫn đang là điều nan giải. Ngay cả ông Phó Chủ tịch xã Cao Đức, ông Âu Dương Chữ cũng chỉ biết lắc đầu khi chúng tôi hỏi về vấn đề này. Thế nên, lệnh cấm đã ban hành nhưng lòng dân vẫn không nguôi bức xúc.
 
Ông Trần Văn Tuý - Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh cho biết: Phải thực hiện nghiêm kỷ cương phép nước. Tỉnh kiên quyết chấm dứt hợp đồng, buộc tháo dỡ toàn bộ số vỏ lò vi phạm trước ngày 30/9. Những lò còn thời hạn hợp đồng mà không vi phạm thời gian đun đốt sẽ được đun tiếp trong thời gian từ 1/10 - 31/12. Toàn bộ số tiền xử phạt hành chính các lò đun đốt vi phạm sẽ được thu về ngân sách tỉnh.
 
Đứng về góc độ quản lý, ông Trần Thế Thụ - Bí thư Huyện ủy Gia Bình cho rằng: Quyết định cấm các lò gạch thủ công đã có từ mấy năm trước nhưng việc thực thi chưa nghiêm. Nay UBND tỉnh ra văn bản ra tức thời như vậy là không hợp thời. Bởi căn cứ hợp đồng các chủ lò gạch đã ký với địa phương thì đến 31/12 năm nay mới hết hạn và sẽ tiến hành xóa bỏ toàn bộ các lò gạch thủ công.
 
Hiện khi hợp đồng chưa kết thúc, tỉnh đã ra quyết định cấm, thôn, xã sẽ phải bồi thường. Điều này dẫn đến tình trạng huyện phải thoái thu ngân sách, vấn đề việc làm cho trên 5.000 lao động thường xuyên tại lò gạch chưa thể giải quyết ngay được sẽ kéo theo nguy cơ tăng tỷ lệ tái nghèo và tệ nạn xã hội.
 
Nguyễn Thái Bình

GỬI Ý KIẾN BẠN ĐỌC

ĐỌC NHIỀU NHẤT
TIN MỚI NHẤT