|
|
|
Tờ 5đ (phát hành 1923), dân gian gọi là tờ Con Công.
Ảnh: Tuấn Vương. |
Năm 2009, bộ sưu tập "Tiền Trường Sơn" của nhà sưu tập Huỳnh Minh Hiệp, được giới thiệu trong triển lãm tại Bảo tàng TPHCM đã khiến các cựu chiến binh trầm trồ, xuýt xoa mãi không thôi. Loại tiền này được dùng trên toàn tuyến đường Trường Sơn...
Độc đáo tiền Việt Nam
|
|
|
Huỳnh Minh Hiệp và bộ sưu tập tiền độc đáo của mình.
Ảnh: Tuấn Vương. |
"Tiền Trường Sơn" thực chất là các loại phiếu bách hóa Trường Sơn, có mệnh giá 1đ, 2đ, 5đ và 10đ, chỉ in một mặt (in số và chữ chỉ rõ mệnh giá). "Tiền" được phát cho cán bộ, chiến sĩ (CBCS) vượt Trường Sơn vào Nam chiến đấu từ năm 1962. Sau đó, vì lý do bảo mật, sợ địch phát hiện, nên từ năm 1966, "tiền" chỉ in số mà không có chữ. "Tiền" được dùng trên toàn tuyến đường Trường Sơn và là cách để CBCS ta cải thiện khi dừng chân ở các binh trạm hậu cần, vốn được coi là "cửa hàng bách hóa" trên chiến trường đường Trường Sơn, khốn khó trăm bề. Sau triển lãm, để chia sẻ với các cựu binh Trường Sơn, nhà sưu tập Minh Hiệp đã tặng bộ sưu tập này cho Bảo tàng TPHCM để mọi người có cơ hội tìm hiểu thêm về đời sống của CBCS đường Trường Sơn một thời binh lửa.
Ở bộ sưu tập tiền giấy Việt Nam, nhà sưu tập Minh Hiệp gần như có đủ các loại tiền qua các thời kỳ. Bắt đầu từ thời Ngân hàng Đông Dương phát hành tờ tiền giấy đầu tiên từ năm 1891 cho đến nay. Đó là các loại tiền giấy mệnh giá 1đ, 5đ, 20đ và 100đ. Tờ giấy bạc xưa nhất của Đông Dương Ngân hàng đã được ghi nhận là tờ 1đ, phát hành ngày 13/8/1891, tại Sài Gòn và Hải Phòng. Mặt trước của tờ tiền này là hình Marianne, biểu tượng của nước Pháp, tay cầm vương trượng. Mặt sau in chữ Hán. Các loại giấy bạc Đông Dương này, đều có ghi thêm dòng chữ: Trả tiền vàng cho người cầm giấy bạc. Riêng các loại tiền giấy 5đ, 20đ và 100đ trong bộ sưu tập, đã gắn liền với nhiều giai thoại của đời sống xã hội miền Nam trước đây.
Tờ 5đ (phát hành 1923), dân gian gọi là tờ Con Công, vì mặt sau có in hình con công màu xanh và dòng chữ Năm Bạc, cùng chữ Hán. Tờ Con Công gắn liền với giai thoại của Công tử Bạc Liêu (Hắc công tử). Số là, trong một lần coi chớp bóng (chiếu phim), Hắc công tử làm rơi tờ Con Công xuống đất. Trong rạp chiếu phim tối mù, Hắc công tử loay hoay mãi mà không tìm thấy tờ giấy bạc. Ngồi kế bên Geogre Phước (Bạch công tử), liền móc tờ giấy "hoảnh" Con Rồng (20đ), bình thản châm lửa đốt và rọi cho Hắc công tử tìm tiền. Đó là sự chơi ngông nức tiếng giang hồ mà hai công tử để lại cho bia miệng ở đời, lưu truyền đến tận ngày nay. Cũng nên biết, vào những năm 1932 của thế kỷ trước, giá lúa là 24 xu/giạ, gạo ngon là 1 đồng 20 xu/giạ. Còn giấy bạc "lớn" bộ lư (100đ), phía trước có in hình cổng điện Thái Hòa, mặt sau in hình bán thân Toàn quyền Đông Dương. Đây là loại giấy bạc mà các điền chủ lớn mới có, chỉ để dành, tích của mà thôi. Ai "lớn xớn" mang tờ bạc này ra đường là bị "phú lít" (cảnh sát) hỏi thăm... sức khỏe liền.
|
|
|
Tờ tín phiếu một ngàn đồng của Mặt trận Quốc gia kháng chiến
độc lập - tự do - cơm áo. Ảnh: Tuấn Vương |
|
|
|
Trong bộ sưu tập của Minh Hiệp, có khá nhiều đồng tiền
quốc tế độc đáo. Ảnh: Tuấn Vương |
Điểm nhấn nằm trong bộ sưu tập tiền Việt Nam của Minh Hiệp là các loại tiền giấy in ở Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Đây là loại tiền giấy đặc biệt, gọi là tiền kháng chiến, chi dụng từ năm 1946 đến năm 1952 (giới sưu tập gọi là tiền đắp nền). Riêng các loại phiếu tiếp tế, phiếu đổi chác, tín phiếu... trong thời kỳ chống Pháp cùng Công phiếu nuôi quân của Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam trong thời kỳ chống Mỹ với các mệnh giá 200đ, 500đ, 1.000đ và 10.000đ... trong bộ sưu tập cũng đủ đáng giá, gợi nhớ một thời đấu tranh hào hùng, giải phóng dân tộc.
Với dân sưu tập, một bộ sưu tập phải có điểm nhấn là những món đồ quý, hiếm, lạ. Với Minh Hiệp, anh có... rất nhiều món độc. Độc đáo và hiếm nhất có lẽ là bản kẽm (mặt trước) của tờ 1đ, cùng tờ tiền in mẫu do Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Bộ in và phát hành năm 1948. Tờ 1đ này, mặt trước in chân dung Hồ Chủ tịch, phía xa là hình ảnh một chị nông dân và bà con đang cấy lúa trên đồng. Phía trên là dòng chữ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, phía dưới là dòng chữ Giấy bạc Việt Nam. Mặt sau in hình các cô gái biểu trưng cho ba nước Đông Dương cùng chữ Việt, Hán, Lào. Theo lời anh Hiệp thì đây là bản kẽm độc nhất còn sót lại trong giới sưu tập. "Hàng" độc thứ hai là tờ tín phiếu mệnh giá 1.000đ. Tờ tín phiếu này in màu đỏ cam, phía trên có ghi dòng chữ Quốc gia Công trái, dưới có dòng chữ Mặt trận Quốc gia kháng chiến và Độc lập-Tự do-Cơm áo. Nền là hình ảnh một chiến sĩ đang cầm súng xung phong, bên phải là hình tròn in bản đồ VN và dòng chữ Độc lập Thật sự. Tín phiếu do Ủy ban Chấp hành Trung ương thời kháng Pháp phát hành, có chữ ký của Ủy viên quân sự và Ủy viên tài chính.
Độc nhất, quý nhất là tờ giấy bạc mệnh giá 20đ do Ngân hàng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa in năm 1969. Trong giới sưu tập, đây là tờ giấy bạc vô giá trên mọi phương diện. Rồi đến hai tờ 5.000đ (in hình đầu con hổ) và 10.000đ (in hình đầu con trâu) do chính quyền Việt Nam Cộng hòa dự định phát hành vào năm 1975. Hai loại tiền này cũng không bao giờ được phát hành, do đất nước ta đã được giải phóng hoàn toàn, thống nhất liền một dải.
Tiền đồng, tiền xu Việt Nam trong bộ sưu tập cũng vô cùng phong phú. Xưa nhất là tiền Ngũ Thù, nặng hàng chục ký đã kết cứng trong một thạp đồng, có ánh xanh rất đẹp. Kế đến là một "dải" tiền triều Nguyễn, cũng đã kết cứng, nặng đến 12kg. Khắp bốn bức tường trong nhà, Minh Hiệp cũng treo kín các khung tiền đồng từ thời Đinh, Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Tây Sơn, Trịnh-Nguyễn... cho đến các loại đồng xu bằng kẽm của một thời bao cấp cho đến nay. Xưa nhất trong các loại tiền đồng hiện đại trong bộ sưu tập là đồng Hispan bằng bạc (nặng 27g bạc), có xuất xứ từ Mexico. Đây là đồng bạc do người Tây Ban Nha du nhập vào Việt Nam, được người Pháp "tận dụng" chi tiêu, mua bán với triều đình nhà Nguyễn, trước khi họ đặt hệ thống Ngân hàng Đông Dương.
Kế đến là đồng bạc "hoa xòe" (nặng 27g bạc), phát hành tại Pháp năm 1887, cũng được mang qua thuộc địa lưu hành (thay cho đồng bạc Hispan). Đồng bạc này được đúc tại Pháp năm 1885, ban đầu chỉ có 50.000 đồng cho chính phủ thuộc địa và 400.000 đồng "làm vốn" cho Ngân hàng Đông Dương, làm ngân bản vị (bảo chứng) cho việc in tiền giấy vài năm sau. Trong bộ sưu tập của mình, Minh Hiệp đặc biệt tự hào về những bộ khuôn đúc tiền, có từ thời nhà Nguyễn. Để có được những bộ khuôn này, anh đã không tiếc công sức và tiền của để "lùng" cho được. các khuôn này đều được chạm khắc trên đá sa thạch, có tính chịu nhiệt cao. Liên quan đến tiền, bộ sưu tập của Minh Hiệp còn được "gia giảm" thêm các loại giấy bán ruộng, bán đất, thuế thân... có từ năm 1891 đến năm 1920, của các cá nhân tại các tỉnh Mỹ Tho, Sóc Trăng, Gia Định.
Phủ sóng tiền quốc tế
|
Tháng 8/2005, Huỳnh Minh Hiệp đã được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam công nhận là nhà sưu tập có bộ tiền phong phú, nhiều và đa dạng nhất Việt Nam.
Minh Hiệp bắt đầu "chơi" tiền từ năm 1993, khi ấy nhân sinh nhật anh, ba anh đã "lì xì" cho tờ 5 USD thời nội chiến Nam-Bắc Mỹ. Nhìn tờ giấy bạc thấy mê quá, khi ấy Minh Hiệp mới chập chững vào học cấp 3. Từ dạo ấy, anh đã nhịn ăn, nhịn uống, ráng "góp gió thành bão", chắt chiu từng đồng ăn sáng, tiêu vặt để mua những đồng, những tờ giấy bạc đầu tiên cho bộ sưu tập đồ sộ sau này. Dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội, bộ sưu tập tiền đồng, tiền xu Việt Nam của anh đã vinh dự được trưng bày tại Thủ đô Hà Nội, ra mắt "khoe" với công chúng.
|
Ngoài bộ sưu tập tiền Việt Nam độc đáo, Huỳnh Minh Hiệp cũng sưu tập tiền của nhiều quốc gia trên thế giới. Tiền giấy thế giới mà anh sưu tập được đã "phủ sóng" đến 218 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 2.000 mẫu. Tiền xu, tiền đồng còn lên đến 222 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng 5.000 mẫu...
Minh Hiệp cho biết, mỗi mỗi loại tiền anh sưu tập được, anh phải có từ 3 mẫu trở lên, anh mới... thỏa lòng. Ở tiền giấy, bộ sưu tập có những mẫu rất lạ, hiếm như các tờ dollar Mỹ có mệnh giá... 1 triệu và 1 triệu tỷ (?). Thật ra, những tờ tiền có mệnh giá... trên trời này được Ngân hàng Trung ương Mỹ in ra chỉ để dành cho dân sưu tập chơi cho vui, không có giá trị thực tế. Anh kể vui, khi "nhập" những tờ tiền này vào Việt Nam, hải quan sân bay Tân Sơn Nhất đã tròn mắt, há miệng vì không biết phải đánh thuế hay phạt, tịch thu các tờ tiền có mệnh giá quá lớn này ra sao. Anh phải giải thích mãi, nhờ chuyên gia bên Mỹ gọi điện về, số phận các tờ giấy bạc này mới được "giải phóng", về nằm trong bộ sưu tập của anh. Tiền Mỹ, anh cũng có các tờ dollar có từ thời nội chiến Nam-Bắc Mỹ (1861-1865), cực kỳ quý hiếm hoặc các tờ có mệnh giá 1, 2, 5USD in năm 1928 và đặc biệt là 3 tờ dollar may mắn, mệnh giá 1, 2, 5USD có cùng số serie 88889595. Rồi đến bộ tiền xu 25 cent rất đáng chiêm ngưỡng. Đây là 50 mẫu tiền khác nhau, được Ngân hàng Trung ương Mỹ cho phát hành tại từng bang, bắt đầu từ năm 1999, mỗi năm chỉ phát hành tại 5 bang, đến năm 2008 mới "phủ sóng" đủ 50 bang.
Các mẫu tiền của các quốc gia và vùng lãnh thổ mà anh có, thật đa dạng và... chẳng giống ai. Như tiền bạc Thái Lan, có từ thế kỷ 18, có hình dạng một thanh dài khoảng 10cm, thuôn và một hạt nhỏ đi bên cạnh cho đủ... mệnh giá. Rồi đồng 1đ của đảo quốc Cook, phát hành năm 1983, mặt trước có hình Nữ hoàng Elizabeth II, mặt sau có hình một thổ dân đang đứng... tè, hiện vẫn còn giá trị lưu hành. Để có các loại tiền bloc (tiền chưa cắt sau khi in), anh cũng "trần ai" vất vả mới mang về cho bộ sưu tập của mình. Đơn giản vì hải quan cửa khẩu cứ nghĩ là anh buôn lậu tiền mới có những bloc tiền như vậy, tổng cộng giá trị rất lớn. Hiện anh có 11 loại bloc tiền, mỗi bloc có từ 32 đến 40 tờ, trong đó, bloc lớn nhất là tiền của Hàn Quốc, 40 tờ. Trong sưu tập tiền, những tờ bạc bị lỗi in, hoặc không được phát hành là những tờ bạc vô giá. Trong bộ sưu tập của anh có bộ tiền Iraq, in hình thổng thống Saddam Hudsein, chưa kịp phát hành thì Mỹ và liên quân đã tiến hành chiến dịch Bão táp sa mạc vào năm 1991, xóa sổ chế độ này.
Khắp nhà, tiền giấy, tiền đồng được anh trưng bày kín cả mấy tầng lầu, đủ loại kích cỡ và màu sắc, nhìn cứ như một đàn bướm đang bay lượn. "Đàn bướm" này có những mẫu rất lạ như: tiền giấy Tây Tạng, tiền Vatican, tiền của các đảo quốc và vùng lãnh thổ như: tiền Nam cực, đảo Cook, Belize, Cayman, Bahamas, Barbados, Madagasca, đảo Guernsey (thuộc Vương quốc Anh), Gibraltar, Bermuda, Tây Phi...
|
|
|
Điểm nhấn nằm trong bộ sưu tập tiền Việt Nam của Minh Hiệp
là các loại tiền giấy in ở Nam Bộ trong thời kỳ
kháng chiến chống Pháp. Ảnh: Tuấn Vương |
Minh Hiệp tâm tình: "Thật khó mà kể hết những gian truân mà tôi đã trải qua khi xây dựng một "kho" tiền đa dạng như hôm nay. Mỗi một mẫu tiền lạ, sau khi "sợc" (search) thấy trên mạng là người tôi run lên, qua các mạng xã hội, email..., tôi cố liên hệ để hỏi mua hoặc trao đổi với nơi có mẫu hoặc các nhà sưu tập "đồng điệu" khắp thế giới để có được các mẫu này". Nói vậy, nhưng với chính anh, một nhà sưu tập cũng đâu có dễ. Có khi người bán "hét giá" quá cao, trên mặt bằng chung của giới sưu tập, có khi người ta "chảnh", chẳng thèm phúc đáp lời ngỏ mua, trao đổi với mình, lại phải năn nỉ cả tháng. Ví dụ, để có được 3 tờ dollar may mắn, anh phải "dụ" một nhà sưu tập Mỹ cả tháng trời, cuối cùng anh phải trả một mức giá không... rẻ chút nào để có được những tờ tiền quý hiếm đó. "Giá 3 tờ này là bao nhiêu? 100, 300, 500 hay cả ngàn USD?", anh chỉ mỉm cười bí hiểm, nói là rất đắt, đắt lắm, rồi phải có duyên mới có được.
Quả thật, với sự đa dạng và phong phú, bộ sưu tập tiền của anh nếu chỉ cưỡi ngựa xem hoa thì khó có thể chiêm ngưỡng hết sự độc đáo của bộ sưu tập. Bởi mỗi mẫu tiền mà anh có được đều kèm theo cả một câu chuyện về văn hóa, lịch sử của quốc gia và vùng lãnh thổ ấy. Là cả một câu chuyện về mồ hôi, niềm đam mê, sự hao tổn mà mỗi nhà sưu tập phải dày công, kiên nhẫn để "tha" về "tổ" của mình.
Nguyên Quốc