Phần Lan – quốc gia có nền giáo dục tốt bậc nhất thế giới – ngay lập tức được báo chí Anh bình luận là “tấm gương” để nước Anh noi theo và học hỏi cách xây dựng nghề giáo trở thành “nghề cao quý nhất”.
Sự khác biệt
Trong suốt thời gian từ năm 2004 cho đến nay, Phần Lan luôn đứng đầu trong danh sách các quốc gia có nền giáo dục tốt nhất thế giới do Tổ chức Phát triển và Hợp tác Kinh tế (OECD) bình chọn thông qua Chương trình Đánh giá Sinh viên Quốc tế (PISA) uy tín được thực hiện 3 năm một lần. Hai lần gần đây nhất là vào năm 2004 và 2007, Phần Lan luôn đứng ở vị trí dẫn đầu cùng với một số quốc gia khác như Canada, Hàn Quốc và Hà Lan, trong khi nhiều quốc gia phát triển khác vốn được quảng bá nhiều về chất lượng như nước Anh lại không lọt vào tốp dẫn đầu. Triết lý hàng đầu giúp Phần Lan xây dựng được một hệ thống giáo dục thành công chính là tạo ra sự bình đẳng về giáo dục giữa mọi tầng lớp và xây dựng trong ý thức cộng đồng về nghề giáo với tư cách là nghề cao quý nhất, đòi hỏi nỗ lực hết mình từ giáo viên và mức đãi ngộ mang tính cạnh tranh.
Bước chân vào một lớp học cấp tiểu học ở Phần Lan, biên tập viên chuyên về giáo dục Greg Hurst của tờ The Times (Anh) ngạc nhiên trước những sự khác biệt có thể nhìn thấy rõ giữa hai nền giáo dục. “Lớp học 18 học sinh, 4 trong số đó có những đòi hỏi đặc biệt, làm việc trong nhóm nhỏ bất chấp khác biệt về khả năng, với đôi mắt mở rộng và tò mò về những con sâu, con kiến đang làm tổ trong các hộp kính trong suốt. Đây chỉ là một lát cắt của một nền giáo dục có chiều sâu ở Phần Lan, ở đó học sinh luôn đứng đầu bảng xếp hạng quốc tế”.
Ở quốc gia này, học sinh không đi học lúc 6 tuổi mà chỉ tham gia các lớp học chuẩn bị trước khi chính thức đi học năm 7 tuổi. Giai đoạn chuẩn bị tập trung vào việc giúp học sinh nhận ra sự hứng thú và tầm quan trọng của việc học. Không có sự phân chia, tách biệt về năng lực và học sinh sẽ học cùng nhau cho đến khi 16 tuổi trước khi học cấp trung học nâng cao hoặc 3 năm trường nghề. Chương trình học sau khi 8 năm cơ bản kết thúc là rất nặng và học sinh có thể chọn lựa cho mình những hướng đi phù hợp. Việc không phân chia trình độ thực sự là một thách thức, đòi hỏi giáo viên tại đây phải có trình độ cao trong việc thiết kế bài giảng.
Tuy nhiên, mấu chốt vấn đề nằm ở khâu đào tạo và tuyển lựa giáo viên ở Phần Lan. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc tự xây dựng chương trình học tại mỗi trường cụ thể, trên cơ sở khung đào tạo chung do chính phủ hoặc chính quyền đề ra. Tại hầu hết các trường học, kết quả thi của học sinh thường không được gửi cho các bậc phụ huynh, mà gửi cho giáo viên phụ trách lớp. “Giáo viên tại trường tiểu học của chúng tôi đều có bằng thạc sỹ sau ít nhất 5 năm học tập và nghiên cứu. Trong số các hồ sơ dự tuyển, chỉ có 10-12% được chấp nhận, cho thấy nhu cầu rất cao. Giáo viên phải rất sáng tạo trong việc tạo ra một môi trường học dựa trên nguyên tắc Chơi để Học”, Hiệu trưởng Sirpa Kopsa của trường Kapyla cho biết.
Một lớp học ở Phần Lan. (Ảnh: THX)
Sự tôn vinh từ cộng đồng
Có lẽ sẽ là sai lầm nếu nói rằng mức lương cao là điều tạo nên sức hút từ nền giáo dục Phần Lan. Một giáo viên tiểu học và trung học cơ sở một năm thu nhập lần lượt vào khoảng 37.584 euro và 43.944 euro, vẫn thấp hơn thu nhập của giáo viên ở Anh. Điều quan trọng là người dân Phần Lan đánh giá rất cao vai trò của giáo dục và coi đây thực sự là một nghề đáng tôn trọng. “Đúng vậy, mọi người thực sự coi trọng nghề này” – một giáo viên tiểu học tên là Anna- Kaarina Poso (29 tuổi) cho biết – “Điều ấy không phải lúc nào cũng thể hiện qua tiền lương và môi trường làm việc, mà là lúc bạn nói chuyện với các bậc phụ huynh và biết rằng họ luôn đánh giá cao và tôn trọng những gì bạn làm ở đây”.
Các công ty về cơ bản hài lòng với chất lượng của người lao động và hệ thống giáo dục Phần Lan, nhưng cũng có một số ý kiến phàn nàn về thời gian đào tạo quá lâu. “Độ tuổi tốt nghiệp trung bình ở các trường đại học là 28, một con số tôi nghĩ là khá cao”, ông Markku Koponen, Giám đốc phụ trách giáo dục thuộc Liên đoàn Các ngành Công nghiệp Phần Lan, phân tích. Tuy nhiên, nếu đào tạo lâu hơn một chút để có một sản phẩm giáo dục chất lượng cao thì có lẽ đó là điều bất kỳ nền giáo dục nào cũng muốn theo đuổi.
“Với 5,3 triệu dân chúng tôi phải nỗ lực để tất cả mọi người đều được hưởng quyền lợi từ nền giáo dục. Một quốc gia nhỏ như chúng tôi không còn cách nào khác ngoài việc đầu tư vào lực lượng lao động” - Reijo Laukkanen, Trưởng ban Quan hệ Quốc tế thuộc Ủy Ban Giáo dục Phần Lan, phân tích – “Thật may là tất cả mọi người đều có chung một tầm nhìn để xây dựng nền giáo dục bình đẳng và chất lượng”.
My Anh (Tổng hợp)