Chất liệu  ngôn ngữ âm nhạc chân chất Việt không thể lẫn với âm nhạc một nước nào khác. Không những “Kể chuyện sông Hồng” mà còn rất nhiều bản nhạc cổ điển của Việt Nam được chúng tôi giới thiệu cho công chúng, những người yêu thích dòng nhạc thính phòng khắp 5 châu thưởng thức. Mới đó mà đã tròn 20  năm rồi...”- GS- TS, NGND Ngô Văn Thành - giám đốc Nhạc viện Hà Nội bồi hồi.

5 thành viên đến từ 3 nhạc viện hàng đầu thế giới

5 thành viên của “Ngũ tấu Hà Nội” là Ngô Văn Thành (violin), Nguyễn Anh Tuấn (violincelle), Nguyễn Ngọc Hiền (cello), Nguyễn Phúc Linh (basson), Trần Thu Hà (piano) đều là những học viên xuất sắc của những nhạc viện âm nhạc nổi tiếng trên thế giới. Có điều lạ lùng mà vô cùng thú vị ở chỗ: Họ đều là người Hà Nội, nhưng lại gặp nhau, biết nhau, quen nhau đến thân thiết ở nước ngoài.

GS.TS, NGƯT Ngô Văn Thành kể: “Lúc tôi tu nghiệp ở Học viện Traikôpxki, có nghe một nữ sinh viên Việt Nam đã tốt nghiệp Nhạc viện Kyev rồi sang bên Traikôpxki học lấy bằng tiến sĩ. Tôi rất ngưỡng mộ tài năng của cô sinh viên nghe danh mà chưa được diện kiến. Sau này gặp cô Trần Thu Hà (chị gái NSND Đặng Thái Sơn), không ngờ cô cũng biết tên tôi với tư cách là người vào đến vòng 2 cuộc thi âm nhạc quốc tế Traikôpxki.

Ý tưởng thành lập nhóm nhạc loé lên khi chúng tôi nghe phong thanh ở Budapest, Hungary có hai học viên Việt Nam học rất giỏi. Chúng tôi liên hệ. Không lâu sau đó chúng tôi đã gặp Nguyễn Anh Tuấn và Nguyễn Phúc Linh, một tay chơi đàn dây, một tay chơi basson. Cả hai đều là những cự phách đối với loại nhạc cụ mình học. Chỉ còn thiếu một tay cello, chúng tôi được giới thiệu đến Nguyễn Ngọc Hiền, người đã có nhiều năm tu nghiệp ở Budapest, Hungary. Tất cả cùng chung nỗi cồn cào mong muốn: Sau này về nước sẽ đem thứ âm nhạc cổ điển được học ở những kinh đô âm nhạc thế giới đến với đời sống nhân dân. Mãi đến 1988, mơ ước thành lập “Ngũ tấu Hà Nội” đã thành sự thực.”

Từ trái qua phải: Ngô Văn Thành, Trần Thu Hà, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Ngọc Hiền, Nguyễn Phúc Linh ở Nhà hát Lớn.

Từ việc hướng dẫn cho khán giả trong nước... vỗ tay

Đầu năm 1988, nhóm nhạc cổ điển có tên “ Ngũ tấu Hà Nội”, gồm 5 thành viên là giảng viên của Nhạc viện Hà Nội, được thành lập với mục đích quảng bá âm nhạc cổ điển đến với quần chúng trong nước.

Những ngày đầu thành lập nhóm, đất nước đang bước vào công cuộc đổi mới gặp phải vô vàn khó khăn. Cái khó khăn lớn nhất, theo GS. -TS, NGND Trần Thu Hà - nghệ sỹ piano bậc nhất đất Hà thành thời đó, là kiến thức về âm nhạc bác học (âm nhạc cổ điển) của quần chúng gần như chưa có. Với công chúng, đó là thứ nhạc mà công chúng chưa thể thẩm định hay chỗ nào và hay ở cái gì?!

Năm 1992, “Ngũ tấu Hà Nội” được mời biểu diễn tại Cố đô Huế trong Chương trình giao lưu văn hóa Việt -  Pháp. “Đó là lần  đầu tiên chúng tôi biểu diễn ngoài thủ đô. Chuyến đi mang lại nhiều dư vị khó quên. Các tác phẩm dự định biểu diễn trong chương trình đã được chúng tôi chuẩn bị kỹ càng. Đến Huế, phát sinh một công việc  không biết là trong hay ngoài chuyên môn nữa (!?). Chúng tôi phải hướng dẫn khán giả biết lúc nào kết thúc bản  nhạc để... vỗ tay. Sở dĩ phải làm như thế vì lúc duyệt thử, lúc bản nhạc chuyển đoạn thì khán giả tưởng kết thúc bài nên ở dưới vỗ tay rào rào” - GS. TS Trần Thu Hà kể - “Như thế mới thấy, nhạc cổ điển đối với dân ta lúc bấy giờ là một cái gì đó vô cùng mới mẻ. Tuy nhiên, chính sự nhiệt tình ủng hộ của công chúng bằng những tràng vỗ tay là niềm động viên khích lệ cho chúng tôi tiếp tục phấn đấu”.

…đến truyền bá âm nhạc Việt

Sau tiếng vang ở Huế, năm 1993 “Ngũ tấu Hà Nội” được mời sang Singapore. Ngay sau buổi biểu diễn, đích thân ông Trưởng ban tổ chức đã tìm đến nhóm nhạc. GS. TS Ngô Văn Thành nhớ lại: “Ông ấy chạy đến tỏ ý rất bất ngờ và ngưỡng mộ trình độ biểu diễn của các nhạc công Việt Nam. Singapore tuy là đất cửa ngõ giao thoa của nhiều nền văn hoá nhưng theo ông thì trong nước vẫn rất thiếu những nhạc công bản xứ lão luyện như ở Việt Nam. Ông đặc biệt bị cuốn hút bởi những nhạc phẩm Việt do nhạc công Nguyễn Phúc Linh - thành viên chơi basson của nhóm biên soạn. Nhưng ông cũng ghé tai tôi nói nhỏ: “Mọi thứ sẽ hoàn hảo hơn, nếu như nhạc cụ của các vị không quá tồi ”.

Theo GS. TS Ngô Văn Thành, các nhạc cụ của nhóm đều do từng thành viên tự sắm lấy. Lúc đó kinh tế đang khó khăn, trong nước lại hiếm nhạc cụ chuẩn, do vậy khi “mang chuông đi đánh xứ người” những lần đầu tiên đó, “Ngũ tấu Hà Nội” đều phải sử dụng những nhạc cụ “chưa xứng với trình độ của mình”

Sau chuyến đi Singapore được bạn bè quốc tế biết đến, một loạt các cơ hội lưu diễn nước ngoài được mở ra: Thái Lan, Trung Quốc, Thụy Điển, Áo... hầu hết là những “địa chỉ tin cậy” của âm nhạc cổ điển thế giới.

Chuyến đi lưu diễn ở Thuỵ Điển, sau khi “Ngũ tấu Hà Nội” chơi xong bản tứ tấu dây và piano của Mozart, khán giả cứ tưởng rằng đó là những những đại biểu đến từ Trung Quốc.

Công chúng yêu nhạc cổ điển đất nước Thuỵ Điển đã đi từ bất ngờ này sang bất ngờ khác trong buổi tối hôm đó. Đầu tiên, họ thán phục về trình độ của nghệ sỹ chơi nhạc. Sau đó họ lại không ngớt lời thán phục bởi những tác phẩm bất hủ được sáng tác bởi những người Việt Nam, bằng những chất liệu nhạc Việt Nam để chơi với thể loại âm nhạc được coi là tinh hoa thế giới.

Đến bây giờ, 20 năm nhìn lại, GS.TS Thành không thể nhớ cụ thể “Ngũ tấu Hà Nội” đã có mặt ở bao nhiêu nước trên thế giới. Bản “Kể chuyện sông Hồng” và rất nhiều giai phẩm nổi tiếng của âm nhạc đương đại Việt Nam đã được tấu lên cho bạn bè 5 châu đón nhận một cách nồng nhiệt. Để rồi sau đó, họ trầm trồ trước con người Việt, âm nhạc Việt.

Là giáo sư vẫn ra sân khấu

“Ngũ tấu Hà Nội” là một hiện tượng của âm nhạc Việt Nam đương đại. Sở dĩ như thế bởi trong bối cảnh của những tháng ngày người dân còn thường trực nỗi lo “tấm cơm  manh áo” vậy mà thứ âm nhạc bác học vẫn tìm được chỗ đứng và phát triển không ngừng. Tuy không phải là những người đầu tiên đưa nhạc thính phòng cổ điển thâm nhập vào đời sống nhân dân, nhưng “Ngũ tấu Hà Nội” vẫn là một nhân tố quan trọng khơi nguồn cho sự phát triển dòng nhạc giao hưởng thính phòng.

Giờ đây, “Ngũ tấu Hà Nội” đã tròn 20 năm tuổi, mặc dù các thành viên phải nắm giữ những chức vụ quan trọng trong Nhạc viện Hà Nội nhưng trong họ vẫn nguyên vẹn một tình yêu và nhiệt huyết như thuở ban đầu.

Tháng 11/2007, “Ngũ tấu Hà Nội” đã có buổi biểu diễn tại Nhạc viện TP HCM trong một chương trình nghệ thuật hàn lâm đặc sắc có sự góp mặt của GS Markus Stocker (Nhạc viện Queensland, Úc). Ông là một trong những chỉ huy nổi tiếng nhất của âm nhạc cổ điển đương thời. Chương trình thành công ngoài tưởng tượng.

Nguyễn Quang Thành