Ngày 12 Tháng 2, 2016 | 11:26 AM

Nếp nhà qua câu đối liễn

GiadinhNet- Cuộc sống hiên tại bân rộn, con người dần đơn giản hóa các thủ tục, bỏ bớt các lễ nghi. Tuy nhiên, nếp nhà vẫn được bảo tồn, gìn giữ qua các thế hệ. Và môt trong những cách để giữ lại nếp nhà, thể hiện gia phong, giúp ông bà, tổ tiên răn dạy con cái, chính là các câu đối liễn được treo trang trọng trong nhà hay ngoài đình.

 

Theo ông Võ Văn Sổ, chuyên gia Hán Nôm tại trung tâm nghiên cứu và thực hành Gia phải TP. HCM, khi di dân vào các vùng đất mới, ông cha ta đã mang theo sách vỡ, ghi chép về lễ giáo gia phong. Nhiều gia đình ở miền Trung và miền Bắc vẫn còn lưu giữ nhiều tư liệu cổ như văn thơ, hò vè, văn tư mua bán đất đai… Căn cứ vào đó, người ta biết đươc hành tranh, tâm thế của từng gia tộc. Đặc biệt, khi nghiên cứu gia phả từng dòng tộc theo yêu cầu, các chuyên gia còn tìm thấy những giáo huấn truyền đời cho con cháu trên những liễu đối…


Câu liễu đối giáo huấn cho con cháu về đạo lý gia đình.

Câu liễu đối giáo huấn cho con cháu về đạo lý gia đình.

Ông Sổ cho biết: “Thông thường liễn đối của người Viêt rất phong phú; được sử dung để trang trí cho nhà, liễn thờ ông bà- cha mẹ, ngoài đình. Liễn Nôm có khi khôi hài, có khi nghiêm túc, nhưng các liễn đối trong nhà đều được sử dụng như những lời đúc kết giáo dục con cháu. Những gia đình có đạo đức tốt, có trình đô học vấn, đã gửi gắm lại cho đời sau rất nhiều điều. Ví du như: “ Nhẫn nhi hòa, trị gia thương sách- Cần dữ kiên, sáng nghiệp lương đồ”, nghĩa là: Dùng nhẫn và hòa để gia đình trong ấm ngoài êm- Cần cù và tiết kiệm giúp con cháu thành công trong con đừng sự nghiệp”.

Theo anh Vũ Xuân Kiên( sinh năm 1980, ngụ tại Hà Nội), ban đầu, anh không hiểu hết những điều cha ông dạy nhưng lâu dần, qua các chỉ dẫn của người lớn trong nhà, anh cũng thấm được. Đó giống như chổ dựa giúp con cháu vươn lên. Cuộc sống càng hiên đại, nếp nhà càng phải đươc giữ gìn. “ Học vấn vi tiên, thiên niên thịnh- Huynh đệ đồng tâm, van sự thành”. Điều thú vị là câu liễn thường đối nhau, được người viết chơi chữ và mang ý nghĩa thâm thúy. Anh Kiên cho biết: “ Gia đình tôi được GS- Anh hùng lao động Vũ Khiêu tặng câu liễn đối như sau: Nghiêm giáo tề gia lưu phẩm hạnh- Trung kiên sự quốc hiển công danh”. Trong câu liễn này có tên của các thành viên trong gia đình. Câu liễn có cả tên của những đinh trong gia đình vừa mang ý nghĩa rất sâu sắc”.

Không phải chỉ nhà có học thức cao mới có những câu liễn dạy con cháu, ông Sổ cho biết, nhiều nơi buôn bán, câu liễn đối chữ Nho vừa nói về nghề nghiệp vừa giáo huấn cho con cháu về đạo lý gia đình.

Với gia đình có truyền thống như vậy, dù con cháu có thể không hiểu hết lời day của ông cha, nếp nhà vẫn được gìn giữ. Những lời dạy của người xưa rất thực tế, không phải là lời cầu xin để được hưởng phước, hưởng lộc. Chính vì lẽ đó mà những câu liễn này tồn tại được đến nay.

Gia tộc họ Phan ở Bảo An (Điên Bàn- Quảng Nam), thủy tổ tộc họ Phan đã trãi qua những khó khăn, gian khổ, đốn cây, đào đất, khai hoang, vỡ hóa dựng làng, lập ấp xây dựng làng quê Bảo An ngày nay. Công lao to lớn, ân đức trường tồn của tiền nhân, hậu sinh khắp nơi đều biết, ghi lòng tạc dạ. Nhiều lớp cháu con học tập thành tài, trở thành danh nhân của đất nước, góp phần tạo nên tên tuổi của một vùng đất học nổi tiếng. Anh Phan Phúc (phái 2 đời 15) cho biết: “Từ các câu liễn để lại của người xưa, tôi tự hào về truyền thống lao động cần cù, hiếu hoc, đoàn kết, nhất là trong các hoạt động khuyến học, khuyến tài. Chúng tôi monng muốn qua đó các em có được niềm tin và ý thức trách nhiệm của lớp hậu sinh trong viêc nổ lực học tập, tích lũy tri thức, làm giàu chính đáng, đem lại vẻ vang cho bản thân, tự hào cho gia đình, tộc họ, kế tục sự nghiệp xây dựng quê hương Bảo An mà cha ong từ bao đời khổ công cai tạo”.

Cho đến nay, những lời răn dạy củ người xưa dù không còn hoàn mỹ nhưng với những gia tộc có truyền thống lâu đời, những câu liễn này vẫn ảnh hưởng tới gia phong nề nếp của nhà đó. Biện pháp giáo dục của ông bà xưa nay để lại, dù chỉ là vật trang trí trong nhà, cũng có sức tác đông nhất định. Lời răn day được lặp đi lặp lại qua nhiều thế hệ, con cháu đi ra, đi vào cũng nhìn vào để nghe theo.

An Qúy/Báo gia đình & Xã hội.

Tags

GỬI Ý KIẾN BẠN ĐỌC