Ngày 9 Tháng 8, 2013 | 07:00 AM

Báo cáo tổng quan đánh giá tình hình thực hiện Pháp lệnh dân số:

Nhiều kết quả quan trọng cho dự án Luật Dân số

Nhiều kết quả quan trọng cho dự án Luật Dân số

GiadinhNet - Sáng 8/8, Tổng cục DS-KHHGĐ (Bộ Y tế) cùng Viện Dân số và các vấn đề xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân) đã tổ chức Hội đồng nghiệm thu Báo cáo tổng quan đánh giá tình hình thực hiện Pháp lệnh Dân số (PLDS) và khuyến nghị cho dự án Luật Dân số. Báo cáo được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu của Viện.

Nhiều kết quả quan trọng cho dự án Luật Dân số 1

Cán bộ dân số huyện Vạn Ninh, Khánh Hòa truyền thông chính sách DS-KHHGĐ cho ngư dân vùng biển. Ảnh: D.NGỌC

Thay mặt nhóm nghiên cứu, GS.TS Nguyễn Đình Cử - Trưởng nhóm cho biết: Nghiên cứu này được thực hiện từ tháng 12/2012 – 6/2013 trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ.

Nhiều thông điệp thấm vào ý thức gia đình

Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu (PLDS) là văn bản đầu tiên đặt vấn đề điều chỉnh toàn diện các vấn đề về dân số, công tác dân số bằng luật pháp; quy định quyền và nghĩa vụ của Nhà nước, đoàn thể xã hội, người dân đối với công tác dân số; gợi mở cho việc xây dựng hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh hành vi dân số từ Trung ương đến địa phương.

Sau khi PLDS ra đời, đã có 23 Luật và dự luật có những nội dung gần với PLDS được công bố. Ngoài ra, PLDS đã nhạy bén điều chỉnh những vấn đề dân số mới xuất hiện. Điểm đặc biệt và cốt lõi trong bản báo cáo là phần đánh giá kết quả 10 năm thực hiện PLDS. Báo cáo được khảo sát, thu thập thông tin từ người dân; người cung cấp phương tiện, dịch vụ; cán bộ Đảng, nhà nước, đoàn thể, sự nghiệp địa phương qua hai phương thức trực tiếp tại 12 tỉnh và gián tiếp tại 51 tỉnh còn lại. GS. Nguyễn Đình Cử cho biết: “Với 2.040 số phiếu gửi về các địa phương, nhóm thu lại được 938 phiếu (đạt 46%). Điều này chứng tỏ sự quan tâm của nhân dân về việc đánh giá pháp luật về DS-KHHGĐ là rất lớn”.

Trả lời cho câu hỏi: Sau 10 năm thực hiện PLDS, theo cảm nhận của ông/bà, kết quả thực hiện Pháp lệnh này ra sao? Có tới 45,2% cán bộ quản lý trả lời là “tốt” và “rất tốt”. Chỉ có 4,8% cho là “chưa tốt”.

Tuyệt đại đa số cán bộ quản lý (96,6%) cho rằng quy định “Mỗi cặp vợ chồng có 1 hoặc 2 con” là “hợp lý” hoặc “hoàn toàn hợp lý”. Trong quá trình thực hiện chính sách dân số, nhiều thông điệp truyền tải nhằm vận động xã hội chấp nhận mô hình hai con đã thấm vào ý thức của mỗi người dân Việt Nam ở tất cả các vùng miền, góp phần to lớn tạo nên sự chuyển biến mang tính bước ngoặt trong tư tưởng, nhận thức của người dân, chuyển từ mô hình sinh nhiều, chất lượng thấp sang mô hình sinh ít, chất lượng cao.

92% người dân ủng hộ khám sức khỏe tiền hôn nhân

Đánh giá về kết quả thực hiện quy định về cơ cấu dân số, hơn 85% cán bộ được hỏi cho biết, ở địa phương có triển khai giải pháp để ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Đồng bằng sông Hồng – nơi vẫn được coi là vùng tỷ lệ mất cân bằng cao nhất cả nước -  tỷ lệ cán bộ được hỏi trả lời “Có” cũng cao nhất trong các vùng được khảo sát với 90,2%. Biện pháp tuyên truyền giáo dục nhận được tỷ lệ cao nhất với 88% số cán bộ cho rằng địa phương mình đã triển khai biện pháp này để ngăn chặn “vấn nạn” mất cân bằng giới tính khi sinh.

Liên quan đến mất cân bằng giới tính khi sinh, báo cáo đã đưa ra kết quả: Mặc dù PLDS cấm các hành vi liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi, nhưng một tỷ lệ khá cao những người cung cấp dịch vụ khẳng định ở địa phương vẫn còn xảy ra các hành vi này. Trong 3 điều nghiêm cấm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi được quy định rõ trong Nghị định 104/2003/NĐ-CP của Chính phủ, hai hành vi “Chẩn đoán để lựa chọn giới tính thai nhi” và “Loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính”, chỉ có chưa đến 50% số người được hỏi cho rằng địa phương mình thực hiện tốt.

Theo đánh giá của những người cung cấp dịch vụ, các tỉnh phía Bắc vi phạm cao hơn các tỉnh phía Nam. Đồng bằng sông Hồng tiếp tục là vùng có tỷ lệ vi phạm cao nhất. Theo báo cáo từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ phụ nữ mang thai biết trước giới tính thai nhi tăng dần từ năm 2006-2012. Trong đó, năm 2012, tỷ lệ này là 81,3%; ở khu vực thành thị, con số ở mức 86,7%.

Một nội dung rất quan trọng và thiết thực được các nghiên cứu viên báo cáo là tỷ lệ người dân được hỏi nhận định tình trạng đi khám sức khỏe trước khi kết hôn ở địa phương. Theo đó, 92% người dân sẽ ủng hộ người thân đi kiểm tra sức khỏe trước khi kết hôn; 31,3% người trả lời đã đi kiểm tra sức khỏe trước khi kết hôn. Miền núi và trung du phía Bắc cùng với Tây Nguyên là hai vùng thực hiện các quy định này ít hơn các vùng còn lại.
 

Luật sớm đi vào cuộc sống

Trên cơ sở rà soát, phân tích, đánh giá văn bản PLDS Việt Nam; đánh giá kết quả 10 năm thực hiện các quy định về các vấn đề quy mô, cơ cấu, phân bố, chất lượng dân số, các biện pháp của công tác dân số và quản lý Nhà nước về dân số, nhóm nghiên cứu đã rút ra bài học kinh nghiệm, các khuyến nghị cho việc xây dựng Luật Dân số.

Theo đánh giá của Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ Nguyễn Văn Tân – Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu, đây là bản báo cáo đánh giá được thực hiện công phu, khách quan, thận trọng và đầy trách nhiệm. Đây không chỉ là căn cứ tham khảo quan trọng cho Ban soạn thảo, tổ biên tập Dự án Luật Dân số mà còn là sản phẩm có thể sử dụng vào nhiều nghiên cứu, đánh giá, dự án khác nhau. Ngoài ra, bản báo cáo được khảo sát, phỏng vấn từ chính đối tượng điều chỉnh trong pháp luật về dân số, nên đây là căn cứ quan trọng để đáp ứng mục tiêu của Luật: Luật Dân số được xây dựng dựa trên quyền của mọi người dân và để Luật thực sự đi vào cuộc sống.

GỬI Ý KIẾN BẠN ĐỌC