Quảng Bình: Làng hương trầm nhộn nhịp vào vụ Tết

Đến làng Quyết Thắng vào dịp giáp Tết, nhà nhà đều hối hả làm hương để phục vụ cho người dân dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: T.G
Đến làng Quyết Thắng vào dịp giáp Tết, nhà nhà đều hối hả làm hương để phục vụ cho người dân dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: T.G

Nhà nhà làm hương

Trong thời tiết se lạnh vào những ngày cuối năm, chúng tôi có mặt tại làng Quyết Thắng, xã Thanh Trạch, huyện Bố Trạch (Quảng Bình), cách trung tâm thành phố Đồng Hới gần 30km. Khắp các con đường ngõ xóm, người người, nhà nhà đang hối hả bó hương để nhập hàng cho khách. Không khí tất bật, nhộn nhịp cộng với mùi hương thoang thoảng khiến chúng tôi có cảm giác Tết đang đến rất gần.

Theo các già làng ở thôn Quyết Thắng, nghề hương trầm ở đây đã có từ hàng trăm năm trước, không ai biết chắc chắn từ năm nào nhưng được lưu truyền, phát triển đến bây giờ. Với bí quyết riêng biệt tạo nên mùi hương rất đặc trưng, làng hương trầm Quyết Thắng đã trở thành một thương hiệu nổi tiếng hàng chục năm nay và được UBND tỉnh Quảng Bình công nhận Làng nghề truyền thống vào năm 2015.

Để có được những cây hương đẹp, mùi thơm đặc trưng, những người làm hương phải rất kỳ công làm nhiều công đoạn, từ chuẩn bị các nguyên liệu làm bột hương, chân hương rồi đến công đoạn se (quấn) hương để tạo thành những que hương hoàn thiện. Mùa làm hương trầm bắt đầu từ tháng 10 Âm lịch, nhưng phải đến cuối tháng 11 thì mới là khoảng thời gian nhộn nhịp nhất.

Ông Nguyễn Chí Phúc (67 tuổi), một người có thâm niên làm nghề hương trầm hàng chục năm ở thôn 3, Quyết Thắng cho biết: “Nhà tôi có nhiều khách quen, rồi các lái buôn đặt hàng nên chúng tôi làm theo số lượng khách đặt. Năm nay khách đặt 12 vạn hương, đến thời điểm hiện tại thì họ đến lấy hết hơn một nửa rồi. Với số lượng này, nhà tôi có 4 người làm, trừ đi chi phí rồi tiền mua nguyên liệu thì chúng tôi cũng lãi được gần chục triệu”.

Theo ông Phúc, các nguyên liệu để làm hương như tre non chưa khẳm lá, lá hương, hương trầm... trước đây người dân đi lấy trên một ngọn núi gần làng. Nhưng bây giờ nguyên liệu này khan hiếm, ở gần làng không còn nữa nên người dân phải mua từ các nơi khác nhập về.

Để giữ gìn bản sắc riêng và nâng cao tay nghề, những người làm hương trong vùng thường xuyên trao đổi kinh nghiệm, cải tiến cách làm để nghề truyền thống này ngày càng phát triển hơn.

Làm hương trầm cần phải có sự khéo léo, cầu kỳ từng tí một, nếu vội vàng, cẩu thả thì sẽ không có được những búp hương thơm và đẹp như ý muốn. Trong số các công đoạn làm hương, thì công đoạn chuẩn bị nguyên liệu, làm chu (chân hương) và trộn bột hương là tốn công sức, cần nhiều sự khéo léo và chính xác nhất. Cần phải có sự thành thạo, kinh nghiệm làm nghề thì mới cho ra được những chu hương tốt, để khi đốt hương lên, hương sẽ cháy đều, không tàn nhanh, không gãy.

Chu hương được làm từ những cây tre non có ở trong rừng, khi chọn cần phải lấy những cây thẳng, chưa khẳm lá, không được non quá, cũng không được già quá. Sau khi lấy về, người ta sẽ ngâm trong nước khoảng 2 tháng, rồi phơi khô và chẻ nhỏ để tạo thành chu hương.

Mong muốn tìm ra ông tổ nghề

Một cụ già đang phơi hương.
Một cụ già đang phơi hương.

Dù nghề làm hương trầm chỉ làm theo mùa vụ nhưng mang lại thu nhập không nhỏ cho người dân Quyết Thắng. Có nhiều gia đình, mỗi vụ làm đến 60 - 70 vạn hương, mang lại thu nhập cả trăm triệu đồng vào dịp này.

Theo ông Lê Văn Rạn, Trưởng thôn Quyết Thắng, nghề làm hương trầm đã có từ hàng trăm năm trước, xuất phát từ xóm Phường ngày xưa (nay thuộc thôn Thanh Khê, xã Thanh Trạch).

Thời chiến tranh, xóm Phường là trọng điểm của giặc bắn phá nên người dân sơ tán hết vào làng trong (bây giờ là thôn Quyết Thắng). Thời đó nếu người nào ở nhà làm hương thì bị cho là lười nhác vì mọi người dân ai cũng ra đồng cày cấy để tăng gia sản xuất.

Sau này nghề hương trầm dần phát triển hơn, nhiều người thấy làm nghề này có lợi, chỉ tranh thủ thời gian nhàn rỗi nhưng mang lại thu nhập cao nên hầu hết người dân đều bắt tay làm.

“Năm 2015, làng hương trầm thơm Quyết Thắng đã được UBND tỉnh Quảng Bình công nhận làng nghề truyền thống. Được như vậy dân phấn khởi lắm nên số người làm hương còn tăng hơn nữa. Tuy nhiên hiện người dân làm hương hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, chưa được cải tiến công nghệ. Do vậy, chúng tôi muốn các cấp quan tâm hơn, thành lập tổ hợp tác để có người bao tiêu sản phẩm, cho hương trầm thơm Quyết Thắng vươn xa hơn nữa. Nghề làm hương này như một nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt Nam nên chúng tôi muốn nghề này phát triển mãi mãi, nếu không thì sẽ không trọn tình, trọn nghĩa với ông tổ nghề”, ông Rạn nói và cho biết thêm, hiện tại người dân nơi đây vẫn chưa tìm ra ông tổ làm hương, vì vậy ông mong muốn tìm ra để thờ cúng như một cách bày tỏ lòng biết ơn của thế hệ sau đối với ông tổ làng nghề.

Chị Lưu Thị Tính (ở thôn Quyết Thắng) chia sẻ: “Mỗi năm cứ dịp Tết đến là gia đình tôi lại làm hàng chục nghìn hương để bán. Năm nay khách đặt 20 vạn hương, giá cả cũng ổn nên gia đình tôi thu được trên 15 triệu đồng. Chỉ tranh thủ thời gian nhàn rỗi nhưng chúng tôi cũng có tiền để trang trải tiền sắm tết”.

Để có được những cây hương đẹp, mùi thơm đặc trưng, những người làm hương phải rất kỳ công làm nhiều công đoạn, từ chuẩn bị các nguyên liệu làm bột hương, chân hương rồi đến công đoạn se (quấn) hương để tạo thành những que hương hoàn thiện. Mùa làm hương trầm bắt đầu từ tháng 10 Âm lịch, nhưng phải đến cuối tháng 11 thì mới là khoảng thời gian nhộn nhịp nhất.

M.Khang – Đ.Hoàng