NSND Bạch Diệp: "Yêu nghệ thuật như yêu chính con mình!"

Nghiêm túc với nghệ thuật

NSND - Đạo diễn Bạch Diệp vẫn được anh em trong nghề gọi với biệt danh rất đỗi thân thương “lão tướng trường quay”. Sở dĩ người ta gọi bà như vậy bởi trong nền điện ảnh nước nhà, không có nữ đạo diễn nào lại xông xáo và nhiệt huyết như bà.
 
NSND Bạch Diệp: "Yêu nghệ thuật như yêu chính con mình!" 1

Một bức ảnh kỷ niệm của NSND Trà Giang với NSND Bạch Diệp

 
Có thể nói, cả cuộc đời bà đều giành hết cho nghệ thuật. Ngay cả khi mang trong mình căn bệnh ung thư quái ác, bà vẫn lăn lộn cùng anh em trên mọi miền tổ quốc để cho ra đời những thước phim hay. Thậm chí, ngay cả khi bắt buộc phải nằm một chỗ để chữa bệnh, bà vẫn không ngừng viết kịch bản và trao đổi ý tưởng với anh em ngay tại giường bệnh. NSND Bạch Diệp từng tâm sự: “Tôi đã đi mổ mấy lần rồi. Mặc dù nằm trên giường bệnh, nhưng mỗi lần nghĩ đến điện ảnh tôi vẫn thấy một niềm vui sống”. 

NSND Trà Giang và NSND Bạch Diệp là hai trong số những học viên lứa đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Năm 1959, cả hai cùng theo học khóa điện ảnh do Bộ Văn hóa Thông tin mở với sự hướng dẫn của các chuyên gia Liên Xô. Chính vì thế, khi nhắc lại người chị rất đỗi thân thiết của mình, NSND Trà Giang không khỏi xúc động. Bà cho biết, thương bạn về già sống lẻ bóng một mình nên lần nào ra Hà Nội bà cũng phải tới thăm nhà NSND Bạch Diệp. Cách đây một vài năm, NSND Bạch Diệp vẫn có thể cùng Trà Giang đi dạo ở phố cổ nhưng năm ngoái sức khỏe của vị đạo diễn này đã giảm sút nhiều.

“Lần cuối cùng tôi tới thăm Bạch Diệp là 24/7/2013, chị ấy rất yếu nhưng cứ nói đến điện ảnh là mắt chị lại sáng long lanh. Lần đó chị khóc. Lúc về cứ ôm và hôn tôi rất nhiều. Cả hai cùng biết sẽ không còn được gặp nhau nữa. Gần đây, hôm sinh nhật chị 85 tuổi tôi có gọi điện nhưng chị yếu lắm rồi, không nói được nhiều nữa…”. Trong mắt NSND Trà Giang, Bạch Diệp là một đạo diễn toàn diện. Bà không chỉ chắc tay nghề mà phim nào của bà cũng thấm đẫm tính nhân văn, đầy chất trữ tình.

Đạo diễn Thanh Vân – người từng có thời gian làm trợ lý cho NSND Bạch Diệp trong phim tài liệu “Điện Biên Phủ” (1992) cũng cho biết, NSND Bạch Diệp là một nhân cách đạo diễn tuyệt với đáng để thế hệ sau phải noi theo. Con người bà khảng khái, hào sảng, quyết liệt, luôn sẵn sàng hiến dâng cho nghề, đam mê tới cùng. Trên phim trường bà đặc biệt cứng rắn, nhiều khi còn quyết liệt hơn cả đàn ông nhưng khi cần bà cũng rất mềm mại, đúng theo kiểu chỉ có nữ đạo diễn mới có. NSND Bạch Diệp không chỉ là một đạo diễn mà còn là một nhà văn hóa.

Đa đoan trong đường tình

Ai cũng biết, NSND Bạch Diệp vốn là vợ của “ông hoàng” thơ tình Xuân Diệu. Mặc dù, cuộc hôn nhân của họ đã không trọn vẹn nhưng người đời sau vẫn luôn nhắc về mối tình của họ như một bài thơ.
 
NSND Bạch Diệp: "Yêu nghệ thuật như yêu chính con mình!" 2

Về hưu, NSND Bạch Diệp sống cùng 2 chú mèo và không ngừng sáng tạo nghệ thuật

Theo đó, NSND Bạch Diệp kết hôn với Xuân Diệu khi bà mới 27 tuổi và ông đã 40 tuổi. Cuộc hôn nhân của họ chỉ kéo dài có 6 tháng. Bà là phụ nữ duy nhất trong cuộc đời người thi sĩ tài hoa này. NSND Bạch Diệp  từng tâm sự về cuộc hôn nhân này rằng: “Công việc làm báo cuốn tôi đi mỗi ngày, tuổi “băm” đã sầm sập đến sau lưng. Anh Hoàng Tùng mai mối cho tôi với anh Xuân Diệu. Chúng tôi cưới nhau khi tôi ở tuổi 27, còn anh ngấp nghé 40. Chưa đầy nửa năm, chúng tôi chia tay trong niềm thương và nuối tiếc... Ít ai biết tôi từng được làm vợ “ông vua thơ tình” Việt Nam - Xuân Diệu. Những cuộc gặp gỡ định mệnh đem lại biết bao hạnh phúc và cả khổ đau, dằn vặt tôi suốt những năm qua. Người của một thời giờ đã đi vào thiên cổ, chỉ còn tôi vẫn giữ nguyên vẹn cảm xúc ngọt ngào xen lẫn đắng cay”.

Sau khi nhà thơ Xuân Diệu mất, bà kết hôn lần thứ hai với ông Nguyễn Đức Tường vào năm 1975. Họ đã sống với nhau 15 năm cho đến khi ông Tường mất. Thời gian tuy ngắn ngủi nhưng nữ đạo diễn đã sống trong sự viên mãn của hạnh phúc. Bà từng tâm sự, ông Tường đúng là “người đàn ông mà tôi mong chờ”.

Trong những năm tháng tuổi già, NSND Bạch Diệp sống trong căn ngõ nhỏ ở phố Đội Cấn làm bạn với hai chú mèo. Trong hai cuộc hôn nhân với hai người bạn đời đã khuất núi, bà đã không sinh được một người con nào. Cũng chính vì thế, không chỉ có thời trẻ mà ngay khi đã về già, bà cũng giành hết tình yêu và lẽ sống cho nghệ thuật. Thi thoảng những người cháu của bà có ghé lại thăm và trò chuyện để bà bớt cô quạnh. Những năm tháng cuối đời, bà phải thường xuyên nằm trong bệnh viện Hữu Nghị để điều trị bệnh ung thư, đồng nghiệp lẫn học trò vẫn thường xuyên lui tới thăm nom bà. Bất kỳ ai tới thăm bà cũng đều phải ngã mũ thán phục về tình yêu lớn lao bà giành cho niềm đam mê duy nhất trong cuộc đời.
 

NSND Bạch Diệp tên thật là Nguyễn Thanh Tâm, sinh năm 1929 tại Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống nhiếp ảnh. Từ năm 6 tuổi, bà đã được đưa theo học ở trường tu viện Saint Dominique ở Hải Phòng. Năm 1944, gia đình bà chuyển sang Hải Dương. Khi mới 16 tuổi, bà đã đi theo Việt Minh, tham gia Tổng khởi nghĩa và tham gia phụ nữ cứu quốc ở Hải Dương rồi hoạt động trong Tỉnh hội và thường vụ liên khu III. Năm 1955, bà chuyển về làm tại báo Nhân Dân, làm tổ trưởng tổ Hà Nội, chịu trách nhiệm thông tin về thành phố. Năm 1959, Bạch Diệp theo học lớp đạo diễn điện ảnh dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia Liên Xô. Bà tốt nghiệp năm 1963, sau đó về làm việc tại Hãng phim truyện Việt Nam.

Tác phẩm đầu tay của bà là bộ phim “Trần Quốc Toản ra quân”, chuyển thể từ chèo, sau được trao giải Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ hai. Những bộ phim tiếp theo của bà ra đời sau đó: “Người về đồng cói” (1973), “Ngày lễ thánh” (1976), “Câu chuyện làng Dừa” (1977), “Người chưa biết nói” (1979), “Ai giận ai thương” (1982)...  Nổi bật trong đó là hai bộ phim “Ngày lễ thánh” (dựa theo cuốn tiểu thuyết Bão biển của Chu Văn) và “Huyền thoại về người mẹ”, đều do NSND Trà Giang đóng vai chính, đều giành được giải thưởng Bông sen Bạc. Về hưu năm 1992, bà vẫn được mời làm phim truyền hình cho Đài truyền hình Việt Nam. Bên cạnh đó, bà còn làm phim cho các chuyên mục Điện ảnh chiều thứ 7 và Văn nghệ Chủ nhật.

Năm 1997 bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân và năm 2007, bà được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm “Ngày lễ thánh”, “Huyền thoại mẹ”. Bà đồng thời là một trong số các nghệ sĩ Việt Nam có tên trong Bách khoa toàn thư điện ảnh Liên Xô. Năm 2008, bà là một trong 11 nghệ sĩ đương đại được tôn vinh trong ngày kỉ niệm 55 năm thành lập ngành Điện ảnh cách mạng Việt Nam.

Hà Tùng Long