Sau hơn 2 năm kể từ ngày vụ án một số quan chức tại Hải Phòng “xẻ thịt” khu dân cư Quán Nam (trước đây thuộc huyện An Hải, nay thuộc quận Lê Chân) bị cơ quan điều tra khởi tố, dự kiến ngày hôm nay (28/5), vụ án sẽ được đưa ra xét xử ở trình tự phúc thẩm.

 

Vụ án đã dần đi đến hồi kết, nhưng những câu chuyện liên quan đến việc quản lý đất đai tại địa phương, những vấn đề liên quan đến việc giải quyết hậu quả vụ việc thì vẫn là một bài toán chưa có lời giải.

 

Theo kết luận của cơ quan điều tra, cuối năm 2002, UBND TP Hải Phòng ban hành quyết định phê duyệt kế hoạch giao đất cho người dân làm nhà ở tại cánh đồng Quán Nam (khi đó thuộc xã Dư Hàng Kênh, huyện An Hải) với tổng diện tích 115.000m2 cho 374 hộ dân. Thế nhưng văn bản này đã không được cấp dưới thi hành đúng nội dung, Giám đốc Sở địa chính – nhà đất lúc đó là ông Chu Minh Tuấn đã chỉ đạo cấp dưới vẽ lại bản đồ trích lục tỷ lệ nhỏ hơn, thống nhất cùng quan chức cấp huyện chia nhỏ số lô đất. Một số quan chức của Sở địa chính – nhà đất, Ủy ban nhân dân huyện An Hải, xã Dư Hàng Kênh nhân cơ hội này cũng “xâu xé” để “lấy phần” cho mình hoặc người thân trong gia đình.

 

Các bị cáo trong phiên xử sơ thẩm. Ảnh: T.L

Hậu quả là khu đất quy hoạch thực tế vượt diện tích đã được phê duyệt hơn 10.000m2. Số hộ được cấp đất cũng “phình lên” gấp gần 3 lần kế hoạch cấp trên cho phép: 374 hộ trong kế hoạch thành 977 hộ trong thực tế. Theo ý tưởng ban đầu của thành phố, các hộ dân được cấp đất trong khu vực này sẽ có đủ diện tích để xây dựng nhà hợp khối liên kế, nhà ở biệt thự, nhà vườn và “không được chia lô xây nhà ống”. Thế nhưng việc làm này của những người thực thi công vụ đã biến khu vực này thành một trong những địa điểm có nhiều nhà ống san sát nhiều nhất Hải Phòng.

Đầu tháng 3/2009, Tòa sơ thẩm đã tuyên phạt bị cáo Chu Minh Tuấn (nguyên Giám đốc Sở địa chính - nhà đất) 6 năm tù, Đỗ Khắc Hòa (nguyên Chủ tịch UBND huyện An Hải – nơi có dự án Quán Nam) 5 năm tù, Nguyễn Văn Liêm (nguyên Chủ tịch UBND xã Dư Hàng Kênh) 4 năm tù, Nguyễn Văn Phong (nguyên Trưởng phòng quản lý đất đai của Sở) 42 tháng tù, Nguyễn Cựa (nguyên Trưởng phòng đo đạc – bản đồ) 3 năm tù, Lưu Thị Yến Thanh (nguyên Phó phòng quản lý đất đai) 30 tháng tù, Dương Đình Thụy (nguyên Trưởng phòng địa chính nhà đất huyện) 30 tháng tù, Đàm Văn Bổ (nguyên cán bộ địa chính xã) 2 năm tù, Vũ Chí Thanh (nguyên Phó chủ tịch UBND Thành phố) 30 tháng cải tạo không giam giữ. Sau phiên sơ thẩm, ngoài bị cáo nguyên là Phó chủ tịch thành phố, 8 bị cáo còn lại đều kháng án, trong đó Nguyễn Cựa và Dương Đình Thụy tiếp tục kêu oan.

Sau phiên tòa sơ thẩm, cựu đại tá công an Đinh Đình Phú, người đã có đơn tố cáo vụ chia đất Quán Nam đến cơ quan bảo vệ pháp luật nhận xét: “Sau vụ việc Đồ Sơn, vụ các quan chức tiêu cực đất ở Quán Nam không chỉ gây thiệt hại cho Nhà nước về tiền. Chính quyền thì mất cán bộ. Quan trọng nhất là hình ảnh của một bộ phận quan chức tại địa phương đã bị méo mó đi trong mắt người dân”.

Trong suốt quá trình điều tra vụ án, rất nhiều lần ông Chu Minh Tuấn, “nhạc trưởng” của một số “ê – kíp ăn đất” đã kể khổ: “Có nhiều áp lực khiến tôi phải vi phạm”. Trong bản tường trình ngày 4/5/2007, ông Tuấn khai: “Lãnh đạo thành phố, các sở, ngành là người hơn ai hết phải hiểu rõ luật và các quy định về đất đai. Song phần lớn các cơ quan của thành phố như các ban của Đảng, văn phòng Thành ủy, Mặt trận Tổ quốc, Đảng ủy dân chính Đảng... đều có đơn xin giao đất kèm danh sách gửi sang yêu cầu thực hiện. Ngoài danh sách trên, hầu hết các đồng chí lãnh đạo các sở, ngành, ban Đảng, địa phương lại còn có các đơn xin đất rất độc lập, có bút phê của lãnh đạo thành phố đem đến văn phòng Sở. Sau khi đã nộp đơn còn “cẩn thận” điện thoại cho tôi, hoặc gặp trực tiếp để “dặn dò”. Có đồng chí xin 1 hoặc 2 suất, thậm chí có đồng chí xin tới 4 -  5 suất. Sau khi đã hết chỗ ở dự án, mà vẫn còn tồn lại đến hơn 400 đơn”. Vị cựu Giám đốc sở than thở: “Đây là áp lực lớn nhất buộc chúng tôi không thể không thực hiện”.

Một ví dụ tiêu biểu mà ông Tuấn “tố” là Viện Quy hoạch thành phố. Theo ông Tuấn, lãnh đạo viện này đã tự khoanh cho cơ quan này 1 khu vực 35 suất đất tại Quán Nam ngay tại vị trí đẹp nhất của dự án mà không thèm “hỏi han” ai. Phải đến khi cán bộ theo dõi dự án báo cáo, ông Tuấn lúc đó mới biết sự việc và phải “ngậm ngùi” chấp nhận.

Một ví dụ khác, trong đơn xin đất làm nhà ở của 11 cán bộ thuộc các ban, ngành thành phố viết ngày 22/11/2000, các đối tượng này trình bày: Nghe tin địa phương đang thực hiện dự án xây dựng đường và khu đô thị Hồ Sen – Cầu Rào II nên làm đơn xin đất. Gần 2 tháng sau, vào ngày 15/1/2001, lá đơn này được một vị Phó Chủ tịch thành phố phê vào góc đơn với nội dung: “Chuyển Ban quản lý dự án và các đơn vị liên quan xem xét tạo điều kiện và giải quyết theo quy định”.  “Đau đầu” với bút phê vì dự án Hồ Sen -  Cầu Rào II chưa được triển khai vào thời điểm đó nên không thể cấp đất, ông Chu Minh Tuấn đã đáp ứng nguyện vọng có đất của các đối tượng có bút phê lãnh đạo bằng cách quyết định cấp đất cho 11 hộ nói trên tại... dự án Quán Nam.

 

Một góc khu dân cư Quán Nam. Ảnh: TG

Trong số gần 1.000 lô đất tại Quán Nam đã được cấp cho các đối tượng, cơ quan điều tra xác định được hơn 300 trường hợp ngay sau khi được cấp đã “bán lúa non”. Thậm chí, có đến 37 trường hợp không xác định được ai là chủ đích thực vì địa chỉ ghi trong “sổ đỏ” đã cấp là “địa chỉ ma”. Đến thời điểm hiện nay, theo Phó chủ tịch UBND quận Lê Chân phụ trách đô thị nhà ở, ông Phạm Tiến Du, khoảng 50% số lô đất trong khu dân cư này vẫn bị bỏ hoang.

Hơn 6 năm kể từ khi khu dân cư được thành hình, hơn 3 năm kể từ khi vụ án bị đưa ra ánh sáng pháp luật, những người dân sinh sống tại khu vực này lâm vào thế “đi mắc chợ, trở lại mắc sông”. Bà Chu Hoàng Ngân, Chánh thanh tra quận Lê Chân cho biết: “ Sau khi vụ việc bị phát hiện,  năm 2007 – 2008, thành phố yêu cầu chúng tôi ngừng cấp phép, không cho phép các hộ dân được đăng ký thế chấp, vay vốn, chuyển nhượng... quyền sử dụng đất trong khu vực này, nên dân kêu nhiều quá. Hơn nữa, chúng tôi nhận thấy việc cấm này là vi phạm pháp luật vì theo Luật đất đai, người ta đã được cấp “sổ đỏ” rồi mà không có vi phạm gì thì mình đâu được cấm các quyền luật định của người sử dụng đất. Trên ép xuống, dưới thúc lên, chúng tôi ở giữa “lãnh đủ” và mong thành phố gỡ vướng như cá mắc cạn mong gặp nước”.

Nói về chỉ đạo của thành phố với địa phương trực tiếp quản lý địa bàn, Phó chủ tịch Du cho biết: “Từ khi xảy ra những “lùm xùm” tại Quán Nam đến nay, Thành phố chỉ có một chỉ đạo duy nhất với quận chúng tôi trong vụ việc này là ra quyết định thu hồi với 37 trường hợp lô đất không xác định được ai là người đứng tên trong sổ đỏ”. Với 37 trường hợp này, ông Du cho biết, ra quyết định rồi cũng “cất trong tủ chứ chưa thi hành được” vì lý do “bây giờ không đụng đến thì nó là đất hoang, nhưng lỡ khi ra thu hồi lại có người đến chìa sổ đỏ (mà trước đó UBND huyện An Hải đã cấp) ra, nhận là đất của mình thì biết giải quyết ra sao”. Trả lời câu hỏi vì sao quận không tham mưu, đề xuất các phương án xử lý để thành phố xem xét, ông Du cho biết quận không đủ sức làm việc này. “Ví dụ như việc giải quyết sẽ liên quan đến phương án tài chính, mà cái đó phải có sự tham gia của Sở Tài chính mới được”, ông Du nói.

Cựu đại tá Đinh Đình Phú thì ấm ức: “Bản án sơ thẩm không tính giá trị thiệt hại do các bị cáo gây ra, đề xuất hướng giải quyết hậu quả thì không rõ ràng mà chỉ nêu một cách rất chung chung, một số quan chức có thẩm quyền đã trục lợi thì bị lờ đi trách nhiệm hình sự mà chỉ kỷ luật hành chính sơ sơ... Xử lý như vậy, câu chuyện Quán Nam chưa thể một sớm một chiều có hồi kết thực sự”.